Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. 2026 йил январь ойи сўнгги ўн йилликнинг энг шов-шувли дипломатик ташаббусларидан бири бўлди. Швейцариянинг Давос шаҳрида, Жаҳон иқтисодий форуми доирасида АҚШ президенти Дональд Трамп ташаббуси билан ташкил этилган халқаро тузилма - Тинчлик кенгашини таъсис этиш маросими бўлиб ўтмоқда. Шавкат Мирзиёев Швейцарияга кетаётган самолётда бўлганида, мухбирларимиз ушбу ташкилот ҳақида барча мавжуд фактларни - ташкил этилиш мақсадларидан тортиб, иштирокини аллақачон тасдиқлаган ёки четда қолишга қарор қилган давлатлар рўйхатига қадар тўплади.
Тинчлик кенгаши нима ва у нима учун керак?
Дастлаб, Тинчлик кенгаши (Board of Peace) ўт очишни тўхтатгандан кейин Ғазо секторини бошқариш учун вақтинчалик халқаро орган сифатида жойлаштирилган эди. Бироқ, Bloomberg агентлиги танишиб чиқишга муваффақ бўлган ташкилот низомига кўра, тузилманинг функциялари анча кенгроқ бўлади.
Ҳужжатда Тинчлик кенгаши глобал ташкилот сифатида тавсифланган бўлиб, унинг мақсади можаролар ёки таҳдидлар мавжуд бўлган ҳар қандай минтақада барқарорликни таъминлаш, қонуний бошқарувни тиклаш ва мустаҳкам тинчликни таъминлашдан иборат. Шундай қилиб, лойиҳанинг мақсадлари Яқин Шарқдан ташқарига чиқади.
Тузилмага ким раҳбарлик қилади?
Оқ уй аллақачон раҳбарият таркибини расман эълон қилган. Ташкилотга раис сифатида Дональд Трампнинг ўзи бошчилик қилади. У билан бирга қуйидаги асосий қарорлар қабул қилинади:
• Марко Рубио - АҚШ давлат котиби;
• Стив Уиткофф - Яқин Шарқ бўйича махсус вакил;
• Жаред Кушнер - АҚШ президентининг куёви;
• Тони Блэр - Буюк Британиянинг собиқ бош вазири.
"ТИНЧЛИК КЕНГАШИ ташкил этилганини эълон қилиш мен учун катта шараф (...) Бу шу пайтгача йиғилган энг буюк ва обрўли кенгашдир", - деди Трамп.
Иштирок этишнинг молиявий шартлари алоҳида шов-шувга сабаб бўлди. Низом ҳужжатларига кўра, доимий "умрбод" аъзо мақомини олиш учун иштирокчи давлатлар камида бир миллиард доллар миқдорида бадал тўлашлари керак. Ушбу маблағлар вайрон бўлган ҳудудларни тиклаш жамғармасига йўналтирилиши режалаштирилган.
Уставни имзолаш маросими 21-22 январь кунлари бўлиб ўтиши режалаштирилган. Ташкилотчилар 50 дан ортиқ таклиф этилган давлатдан 35 га яқин давлат иштирок этишини кутмоқда. Айни пайтда таъсисчи давлатлар етакчилари ўз келишувларини қайд этиш учун Швейцарияга боришмоқда.
Ким кирди, ким иккиланмоқда ва ким қарши
Тинчлик Кенгашининг географияси дунёнинг турли қисмларини қамраб олади, аммо жаҳон ҳамжамиятида ташаббусга бўлган муносабат бир хил эмас.
Иштирокчилар ва бўлажак аъзолар:
• Ўзбекистон: Президент Шавкат Мирзиёев Дональд Трампнинг таклифини расман қабул қилди ва айни пайтда Давосга йўл олди. Бугун, 22 январь куни давлат раҳбари Швейцарияга етиб борди ва АҚШ президенти Дональд Трамп ташаббуси билан ташкил этилган Тинчлик кенгаши низомини имзолаш маросимида иштирок этди.
• Қозоғистон: Президент Қосим-Жомарт Тўқаев ҳам Давосда уставни имзолаш маросимида иштирок этишга таклиф этилган.
• Беларус ва Арманистон: Александр Лукашенко ва Никол Пашинян аллақачон тузилма асосчилари бўлишга розиликларини тасдиқлаган.
Таклиф қилинганлар ва шубҳаланувчилар:
• Россия: Владимир Путин Кенгашга кириш учун расмий таклиф олди. Айни пайтда Москванинг якуний иштироки формати ҳали шаклланмаган.
Ташаббусга қаршилик ва савдо таҳдидлари:
• Франция: Париж расман иштирок этишдан бош тортди. Президент Эммануэль Макрон параллел тузилмаларнинг яратилиши БМТ ролини сусайтириши мумкинлигидан хавотир билдирди. Дональд Трампнинг бу рад жавобига муносабати ўта кескин бўлди: Америка етакчиси Макронни француз виноси ва шампань виносига икки юз фоизлик бож жорий қилиш билан қўрқитди.
• Италия: Фаол алоқаларга қарамай, Рим ҳам ҳозирги босқичда ташкилотга қўшилишдан ўзини тийди.
Financial Times баҳолашича, янги тузилма халқаро можароларда воситачига айланиши ва БМТ институтлари билан рақобатлашиши мумкин.
Шуни қўшимча қилиш лозимки, агар ташаббус муваффақиятли бўлса, Тинчлик Кенгаши ҳақиқатан ҳам вақт ўтиши билан БМТнинг муқобили ролига даъво қилиши мумкин. Бу Иккинчи жаҳон урушидан кейин БМТ Миллатлар Лигаси ўрнини эгаллаган жараённи эслатади.
Изоҳлар мавжуд емас