Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Июль ойи охирида Тошкент ҳокимияти 59 та объектда қурилиш ишларини тўхтатди. Уйлар тегишли рухсатномалар ва зарур техник хулосаларсиз қурилаётган эди. Шу билан бирга, уларнинг баъзи хоналари аллақачон харидорларга сотилган, натижада бу харидорлар кўчмас мулксиз ва эҳтимол, ўз жамғармаларисиз қолиши мумкин.
Ушбу мақолада биз асосий омилларни холисона кўриб чиқиб, муҳим саволга жавоб беришга ҳаракат қилдик: энди фақат иккилламчи бозорга ишониб, эски уйлардан хонадон харид қилиш тўғрими?
Нархи ва арзонлиги
Эски фондидаги хонадонлар арзонроқ бўлиши мумкин — масалан, шаҳар марказидан узоқроқ ҳудудларда 2 хонали квартирани тахминан 40 минг доллар атрофида топиш мумкин. Бироқ бундай вариантда эски қурилиш лойиҳаси, эскирган коммуникациялар ва хариддан сўнг жиддий таъмирга сармоя киритиш заруратига тайёр туриш керак бўлади.
Янги уйлар одатда қимматроқ, лекин бу ерда қулай тўлов режаси ёки имтиёзли ипотека расмийлаштириш имкони бор. Айниқса, қурилиш босқичида ипотека анча фойдали бўлади — шунда сиз кўпроқ хонали ёки каттароқ майдонга эга хонадонни сотиб олишингиз мумкин.
Юридик хавфсизлик
Эски уй фондидан хонадон танлаётганда, хавфлар кўп, жиҳатдан айнан шу уйнинг тарихи билан боғлиқ. Эн кўп учрайдиган муаммолар – нотўғри расмийлаштирилган хусусийлаштириш ҳужжатлари, ҳисобга олинмаган коммунал қарзлар (улар янги эгасига ўтади), шунингдек, харидорларга номаълум бўлган меросхўрларнинг пайдо бўлиш эҳтимоли.
Алохида хавф шундаки, ягона электрон маълумотлар базаси жорий этилгунга қадар рўйхатга олиш (прописка) паспорт бўлимларининг уй дафтарлари орқали юритилган. Шу сабабли кўпинча, бир йил ўтгач ёки ундан ҳам кейин уйни даъво қилувчи шахслар пайдо бўлиши мумкин.
Янги уй танлашда асосий хавф – бу қурувчи компания. Сўнгги воқеалар шундан далолат берадики, фақат кўп йиллик тажрибага эга, амалга оширилган лойиҳалар портфели катта бўлган, барча зарур рухсатномаларга эга ва ҳамкор банклар аккредитациясидан ўтган қурувчиларга ишониш мумкин.
Шунингдек, албатта, қуйидаги ҳужжатларнинг мавжудлигини текширинг:
-
Қурилиш учун рухсатнома
-
Ерга эгалик ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатлар
-
Муҳандислик тармоқларига уланиш учун техник шартлар
-
Сейсмик барқарорлик хулосаси (12 қаватдан юқори уйлар учун)
Уйнинг ҳолати
Иккиламчи бозордаги хонадон кўпинча яхши ҳолатда бўлиши мумкин, лекин кўп ҳолларда паст шифтлар, эски кириш жойи ва эскирган коммуникациялар умумий таассуротни бузиши эҳтимоли бор. Панелли уйларда ҳам кўпинча совуқ бўлади: қишда деворлар музлайди, моғор пайдо бўлади, юқори қаватларда батареялар етарли даражада иситмаслиги мумкин. Эски уйларда ёритиш, электр таъминотидаги узилишлар ва авариялар хавфи афсуски, анча юқори, чунки кўпинча электр симлари, қалқонлар ва қувурлар йиллаб таъмирланмайди.
Шу нуқтаи назардан, янги уйларнинг асосий афзалликлари – замонавий қурилиш стандартлари, энергия самарадорлиги ва сейсмик барқарорлиги. Бундан ташқари, кўпгина янги уйларда ҳозир ёпиқ ҳовлилар (автомобилларсиз), кириш тизими ва ривожланган инфратузилма (қаҳвахона, дўконлар, гўзаллик салонлари ва ҳ.к.) биринчи қаватларда жойлашган. Шунингдек, кўпинча бошқарув компаниясининг ҳаётни сезиларли даражада осонлаштирадиган рақамли хизматлари, бундан ташқари, захира электр таъминоти тизимлари ҳам мавжуд бўлади.
Таъмирлаш
Иккиламчи уйларнинг плюс томони – таъмир аллақачон бор. Минус томони – бу таъмир сизга маъқул келмаслиги мумкин. Иккиламчи уйнинг янги эгаларига кўп ҳолларда ҳамма нарсани қайта қилишга тўғри келади: сантехника, электрика, полларни янгилашга тўғри келади ва бу уйнинг умумий қийматига яна тахминан 10–15% қўшиб юбориши мумкин.
Янги уйдаги энг қулай вариант – қурувчи томонидан тайёр таъмир билан уй олиш. Чунки уй фойдаланишга топширилганида, сиз аллақачон тайёр хонадонга кўчиб кира оласиз. Қўшимча плюс – таъмир харажатларини ипотекага қўшиб, катта маблағни бирданига сарфламасдан, босқичма-босқич тўлашингиз мумкин.
Агар қурувчи сизга фақатгина бўялмаган деворлар (чала ҳолатдаги уй) таклиф қилаётган бўлса, таъмир қанчага тушишини ҳисоблаб чиқинг ва шу жараёнга вақтим, кучим ва асабимни сарфлашга тайёрманми, деб ўйлаб кўринг.
Агар янги уйда таъмир билан хонадон олаётган бўлсангиз, кафолат бор-йўқлигига эътибор беринг. Барча ишларга сотувдан кейинги кафолат берадиган девелоперларни танланг.
Эски уйларда ўзбошимчалик билан қайта қилинган қуришлар Тошкент учун катта муаммо. Агар мулкдор келишувсиз конструкция ёки коммуникацияга жиддий ўзгартиришлар киритган бўлса, уларни ҳеч қачон қонунийлаштириб бўлмаслиги мумкин. Агар танловингиз шундай квартирага тўғри келса, сотувчидан қайта қуришнинг қонунийлигини тасдиқлайдиган ҳужжатларни сўранг.
Бироқ ҳатто ҳужжатлар тўғри бўлса ҳам, бу тўлиқ хавфсизликни кафолатламайди – қўшниларнинг тайинсиз қайта қуришлари бутун бинонинг мустаҳкамлигига таъсир қилиши мумкин, бу айниқса зилзила хавфи юқори бўлган Тошкент учун жуда муҳимдир.
Реновация хавфи
Иккиламчи фонддаги хонадонни танлашда Тошкентнинг яқинда эълон қилинган бош режасини диққат билан ўрганиб чиқинг - 1960-1980 йиллардаги кўплаб панелли ва ғиштли уйлар таъмирланиши ва кўчирилиши мумкин. Натижада, эҳтимол, вақтинчалик турар жойни ижарага олиш ва, албатта, янги жойда узоқ мослашув даврини ўташга тўғри келади.
Агар қурувчини танлашга тўғри ёндашилса, янги қурилишни танлашда таъмирлаш хавфи минимал бўлади. Девелоперлар шаҳар ҳокимияти билан доимий алоқада бўлиб, шаҳарни янгилаш дастурларида фаол иштирок этмоқда ва ўз лойиҳаларини шаҳарни ривожлантириш режаларига мувофиқлаштирмоқда.
2025 йилда уй-жойни қандай танлаш мумкин
2025 йилда Тошкентда кўчмас мулк бозори ўзгаради. Қурилишларнинг оммавий тўхтатилиши ташвишли, аммо муҳим огоҳлантиришдир: кўр-кўрона сотиб олиш мумкин эмас.
Агар тезроқ жойлашишни истасангиз, иккиламчи уй қидиринг, лекин ҳамма жиҳатни майда-чуйдагача текширинг. Юристни жалб қилинг, чунки бу бозорда кўплаб «пинҳона муаммолар» бўлиши мумкин.
Агар янги уйни танлаётган бўлсангиз – қурувчини яхшилаб ўрганинг. Барча текширувлардан ўтган, бозорда анча йиллик тажрибага эга, барча зарур ҳужжатлари ва кўплаб амалга оширилган лойиҳалар портфелига эга компанияларга ишонган маъқул.
Шартларни таққосланг – фақат нархни эмас, балки инфратузилмани, таъмир ҳолатини, сотувдан кейинги кафолат бор-йўқлигини ҳам кўринг.
Уй-жойни қаердан сотиб олишни режалаштираётганингиздан қатъи назар, ҳужжатларни текширинг - риэлтор ёки қурувчининг сўзларига ишонманг.
Қарор қабул қилишни осонлаштириш учун биз иккиламчи уй-фонд ва янги қурилган уйларнинг афзалликлари ва камчиликлари ҳақида солиштирма жадвал тайёрладик.
Изоҳлар мавжуд емас