Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Чорвоқдаги Sea Breeze Uzbekistan кенг кўламли курорт лойиҳасини амалга ошириш учун ер ажратиш тўғрисидаги ҳукумат қарори чиққандан сўнг, экспертлар орасида инвесторни танлаш жараёнининг шаффофлиги, молиявий мақсадга мувофиқлиги ва хатарларни тақсимлаш бўйича саволлар пайдо бўлди. Иқтисодчи ва блогер Отабек Бакиров кенг жамоатчилик эътирозига сабаб бўлган бир қатор баҳсли жиҳатларга эътибор қаратди. Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги ҳолат юзасидан изоҳ берди ва асосий саволларга жавоб беришга ҳаракат қилди.
Инвестор танлови ва танлов шаффофлиги
Бакиров қарорда танлов тафсилотлари: қанча ариза кўриб чиқилгани, ғолиб қайси мезонлар бўйича танлангани, лойиҳада Ўзбекистон вакиллари иштирок этгани ёки йўқлиги очиқланмаганига эътибор қаратди.
Вазирликнинг тушунтиришича, ягона инвесторни танлаш ягона архитектура, инфратузилма ва амалга ошириш устидан қатъий назоратни таъминлаш зарурати билан белгиланади, бу эса муваффақиятли халқаро тажрибага, масалан, Саудия Арабистонидаги "Қизил денгиз" лойиҳасига асосланади. Бироқ, ИССВ танлов ва иштирокчилар сони тўғрисида аниқ маълумотларни тақдим этмади ва жараённинг шаффофлиги масалалари очиқлигича қолмоқда.
Лойиҳани молиялаштириш
Шунингдек, Отабек Бакиров эълон қилинган 5 миллиард долларлик инвестиция миқдори ҳақиқатга тўғри келишига шубҳа билдирди. Унинг таъкидлашича, очиқ манбаларда Agalarov Development ва унинг ҳамкорлари бундай кўламдаги маблағларга ёки ҳеч бўлмаганда молиялаштиришни жалб қилишнинг аниқ схемасига эга эканлиги тасдиқланмаган.
Бунга расмий изоҳларда Agalarov Development ижтимоий инфратузилма (мактаблар, шифохоналар, оқова сув, йўллар) қуриш, экологик ечимларни жорий этиш ва лойиҳани босқичма-босқич давлат назорати остида амалга оширишни ўз ичига олган 5 миллиард доллар миқдорида инвестиция таклиф қилгани айтилади. Молиялаштириш тўлиқ давлат маблағларини жалб қилмасдан хусусий манбалар ҳисобидан амалга оширилиши, барча хатарлар эса инвесторнинг зиммасига юклатилиши таъкидланмоқда. Кредитлар, агар улар жалб қилинса ҳам, фақат тижорат асосида олинади.
Иккиламчи ижара масаласи ва спекуляция хавфи
Қарорда ер участкасини лотларга бўлиш ва уларни иккиламчи ижарага бериш имконияти назарда тутилган. Бакиров бу реал қурилишни эмас, балки ижарани қайта сотиш учун бўшлиқ бўлиши мумкинлигидан хавотир билдирди. Вазирлик ер давлат мулки бўлиб қолишига ва қайтариладиган лизинг ҳуқуқи фақат тасдиқланган лойиҳа доирасида қурилиш учун мумкинлигига ишонтирди. Шартлар бузилган тақдирда шартнома бекор қилинади ва ер давлатга қайтарилади.
Ижара ҳақи ва инфратузилма тўлови
577 гектар ер учун 17 миллиард сўм ижара ҳақи ҳам танқид қилинди. Вазирликнинг тушунтиришича, инвестицияларни рағбатлантириш учун ижара тўлови "рамзий" даражага туширилган. Бунинг ўрнига инвестор йўллар, тозалаш иншоотлари ва бошқа объектларни қуриш, шунингдек, ҳудудни янада модернизация қилиш учун сарфланадиган 240 миллион долларлик инфратузилма йиғимини тўлаш мажбуриятини олади. Вазирликнинг фикрича, бундай механизм кўплаб мамлакатлар амалиётига мос келади.
Экологик хавфсизлик
Вазирлик экологик хавф-хатарларга тўхталар экан, Чорвоққа оқова сувларни оқизиш тақиқлангани, инвестор ўз ҳисобидан оқова сув тизимини қуриб, Чирчиқдаги тозалаш иншоотларига улаш мажбуриятини олишини таъкидлади. Бундан ташқари, кўчат экиш, энергия тежамкор технологияларни жорий этиш ва доимий экологик мониторинг олиб бориш режалаштирилган. Бу халқаро стандартлар ва амалиётга мос келади.
Тайёр лойиҳасиз қурилиш
Қарорда лойиҳа-смета ҳужжатлари тугагунга қадар қурилишни бошлашга рухсат берилган. Бакиров бундай ёндашувда ортиқча маблағ сарфлаш ва заиф назоратнинг салбий тажрибасини эслатди. Вазирликнинг тушунтиришича, параллел равишда лойиҳалаштириш ва қуришга қонун билан рухсат берилган бўлиб, ҳукумат, Бош прокуратура ва махсус идоралараро комиссиянинг қатъий назорати остида амалга оширилади. Мисол тариқасида, Сингапурдаги Marina Bay Sands халқаро лойиҳаси келтирилган.
Инфратузилмани молиялаштириш
Йўллар, кўприклар, газ қувурлари ва бошқа инфратузилмаларга келсак, Бакиров уларнинг қурилиши давлатга юклатилганига эътибор қаратди, бу эса инвесторни асосий капитал харажатлардан озод қилади. Адлия вазирлиги инфратузилма учун давлат харажатлари инвестор томонидан тўланадиган инфратузилма йиғими ҳисобидан қопланишини маълум қилди. Шунга ўхшаш схемалар Саудия Арабистонидаги Dubai Expo ва NEOM лойиҳаларида қўлланилади.
Эслатиб ўтамизки, Чорвоқ сув омбори қирғоғида Sea Breeze Uzbekistan курортини қуриш бўйича ҳукумат қарори лойиҳаси эълон қилинганидан сўнг, ижтимоий тармоқларда ва лойиҳа ҳақидаги янгиликлар остидаги изоҳларда бир хил турдаги ижобий муносабатлар фаоллиги кескин ошди. Фойдаланувчилар буни аллақачон очиқчасига "ботоферма" деб аташмоқда ва уюшган ахборот кампаниясидан шубҳаланишмоқда.
Изоҳлар мавжуд емас