Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Ўзбекистонда нақд миллий ва хорижий валютани олиб чиқиш чегарасини ошириш режалаштирилмоқда, ундан ошганда божхона декларациясини тўлдириш 10 минг долларга тенг суммага етказилади. Ҳозирда декларация расмийлаштирмасдан 100 миллион сўмгача - тахминан 8,4 минг долларни олиб чиқиш мумкин.
Тегишли чора президент Шавкат Мирзиёевнинг "Давлат божхона хизмати органлари фаолиятини такомиллаштириш ва божхона маъмуриятчилигида замонавий ёндашувларни жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида"ги фармонига "йўл харитаси"да назарда тутилган.
Ҳужжатга кўра, жисмоний шахсларга республикадан нақд валютани олиб чиқиш учун 10 минг долларга тенг миқдордаги чегара белгиланиши керак ва фақат ушбу миқдордан ошганда декларациялаш тизими яратилади. Давлат божхона қўмитасига Иқтисодиёт ва молия вазирлиги, Марказий банк ва Адлия вазирлиги билан биргаликда тегишли қонун лойиҳасини ишлаб чиқиб, 2027 йил декабрга қадар кўриб чиқиш учун киритиш топширилди.
Декларациялаш механизми ҳозир қандай амал қилади
Ҳозирда жисмоний шахслар томонидан олиб кирилаётган ва олиб чиқилаётган 100 миллион сўмгача эквивалентдаги миллий ва (ёки) хорижий нақд валюта декларация қилинмайди - уни йўловчи божхона декларациясини тўлдирмасдан чегарадан олиб ўтиш мумкин. Агар сумма 100 миллион сўмдан ошса, олиб чиқиладиган бутун сумма, нафақат ортиқча сумма, божхона органи ходимига тақдим этилган ҳолда ёзма равишда декларация қилиниши шарт.
Ушбу чегарадан юқори маблағларни олиб чиқишга ҳозирда умумий ҳолда йўл қўйилмайди ва фақат алоҳида назарда тутилган ҳолларда — масалан, хорижий хизмат сафарларига юборилаётган ҳукумат делегациялари аъзолари учун, илгари олиб кирилган ва декларация қилинган валюта қолдиғини олиб чиқаётган норезидентлар учун, шунингдек, халқаро мусобақалар, танловлар ва олимпиадалар иштирокчилари ҳамда совриндорлари учун рухсат этилади.
Божхона ислоҳотининг бошқа чоралари
Амалдаги лимит ўзгаришсиз қолган эмас. 2020 йил сентябрь ойидан бошлаб жисмоний шахслар томонидан нақд валютани олиб кириш ва олиб чиқишда 70 миллион сўм эквиваленти доирасида мажбурий ёзма декларациялаш бекор қилинди - бунгача 2 минг доллар эквивалентидан ортиқ валюта декларация қилиниши керак эди. Кейинчалик, 2023 йил сентябрь ойидан бошлаб бу чегара ҳозирги 100 миллион сўмга кўтарилди.
Нақд валютани олиб чиқиш лимитини ошириш божхона соҳасини янада кенг кўламли ислоҳ қилиш чораларидан бири, холос. Улар божхона маъмуриятчилигини соддалаштириш ва рақамлаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар бўйича "йўл харитаси"да назарда тутилган бўлиб, бу ўз навбатида "Янги Ўзбекистон божхонаси - 2030" стратегиясининг бир қисмидир.
Стратегия 2026-2030 йилларга мўлжалланган бўлиб, замонавий ахборот технологияларини кенг жорий этиш орқали божхона органларини "ақлли божхона"га айлантиришни назарда тутади. Унинг вазифалари қаторига инсон омилини камайтириш, тартиб-таомилларнинг шаффофлигини ошириш ва коррупциядан холи тизимни яратиш киради.
2030 йилга бориб, инсон иштирокисиз божхона расмийлаштируви улушини 60 фоизга етказиш, божхона тушумларининг ялпи ички маҳсулотдаги улушини 4,4 фоизга етказиш, шунингдек, божхона расмийлаштируви вақтини икки баробарга қисқартириш режалаштирилган. Рақамлаштириш нафақат божхона органлари ишини, балки фуқаролар ва бизнес учун алоҳида тартиб-қоидаларни ҳам соддалаштириши керак. Хусусан, "йўл харитаси"да жисмоний шахслар томонидан хўжалик юкларини мамлакатдан олиб чиқиб кетишни соддалаштириш назарда тутилган.
Экспортчилар учун божхона расмийлаштируви, фитосанитария сертификатини олиш, фумигация ва товарнинг келиб чиқиши сертификатини расмийлаштириш учун йиғимлар ва тўловларни 30 фоизга камайтириш режалаштирилган. Харажатларни камайтириш назорат тартиб-таомилларини рақамлаштириш орқали таъминланиши кутилмоқда.
Ўзгартиришлар жисмоний шахслар томонидан нотижорат мақсадларда товарларни олиб киришга ҳам таъсир қилади. Белгиланган меъёрлардан ортиқча олиб кириладиган товарлар учун божхона тўловининг ягона ставкасини божхона қийматининг 20 фоизи миқдорида, бироқ бир килограмми учун 2 доллардан кам бўлмаган миқдорда белгилаш режалаштирилмоқда.
Бунда, агар божхона тўловларининг ҳисобланган суммаси назарда тутилган божхона йиғимидан кам бўлса, йиғим ундирилмайди.
Изоҳлар мавжуд емас