Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Ўзбекистонда пенсия тизимини комплекс ўзгартириш: пенсия ёшини босқичма-босқич ошириш, минимал меҳнат стажини ошириш, тўловлар миқдорини янгича ҳисоблаш ва ўзини ўзи банд қилганлар учун ижтимоий солиқни тўлашни мажбурий қилиш таклиф қилинмоқда. Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ислоҳотнинг тафсилотларини очиб берди ва у бўлажак пенсионерларга қандай таъсир кўрсатиши мумкинлигини аниқлаштирди.
Вазирлик аллақачон тайинланган пенсия ва нафақаларни қайта кўриб чиқиш ёки камайтириш режалаштирилмаётганини алоҳида таъкидлади. Ўзгаришлар келажакдаги пенсия тўловларига тааллуқли бўлади.
Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ислоҳотнинг зарурлигини демографик ўзгаришлар билан ҳам боғламоқда. Вазирлик маълумотларига кўра, мамлакатда ўртача умр кўриш давомийлиги 67,9 ёшдан 75,4 ёшгача ошган. Пенсионерларнинг аҳолидаги улуши 2025 йилда 11,2 фоизни ташкил этган бўлса, 2040 йилга бориб 15 фоизга етиши кутилмоқда.
Шу билан бирга, давлат пенсия таъминоти тўғрисидаги амалдаги қонун 1993 йилдаёқ қабул қилинган.
Пенсия ҳисоб-китобини қандай ўзгартиришмоқчи?
Эндиликда пенсия тайинлашда охирги ўн йиллик меҳнат фаолияти давомида кетма-кет беш йиллик иш ҳақи инобатга олинади. Иқтисодиёт ва молия вазирлиги бу муддатни босқичма-босқич 20 йилгача узайтиришни таклиф қилмоқда.
Шу билан бирга, энг паст иш ҳақи даврининг 10 фоизини ҳисоб-китобдан чиқариб ташлаш режалаштирилмоқда. Идоранинг тушунтиришича, бу, масалан, касаллик даврларини ёки одамнинг даромади вақтинча камайган бошқа ҳолатларни ҳисобга олмасликка имкон беради.
Шунингдек, 2028 йилдан бошлаб янги пенсияни ҳисоблашда ҳисобга олинадиган иш ҳақининг энг юқори миқдорини пенсияни ҳисоблаш базавий миқдорининг 12 бараваридан 13 бараваригача ошириш таклиф этилмоқда. Бу жорий пул ифодасида 6 миллион сўмдан 6,6 миллион сўмга ошганини англатади.
Меҳнат стажига бўлган талаб ҳам ўзгаради. Ҳозирда пенсия тайинлаш учун камида етти йиллик иш стажига эга бўлиш талаб этилади. 2027 йилдан бошлаб бу кўрсаткични ҳар йили бир йилга ошириш ва 2034 йилга бориб 15 йилга етказиш таклиф этилмоқда.
Зарур иш стажини тўплай олмайдиган фуқаролар учун пенсия ёшига етгандан кейин беш йил ўтгач ёшга доир пенсия олиш имкониятини сақлаб қолиш таклиф этилмоқда.
Ўзини ўзи банд қилганлар учун нималар ўзгаради
Ислоҳотнинг алоҳида блоки ўзини ўзи банд қилганларга тегишли. Иқтисодиёт ва молия вазирлиги маълумотларига кўра, Ўзбекистонда уларнинг сони қарийб 5,9 миллион кишини ташкил этади. Шу билан бирга, 2025 йилда фақат 860 минг нафар ўзини ўзи банд қилганлар ижтимоий солиқ тўлаган.
Вазирлик амалдаги ставкани сақлаб қолган ҳолда ушбу тоифа учун ижтимоий солиқни тўлашни мажбурий қилишни таклиф қилмоқда. Ҳозирда йиллик тўлов тахминан 440 минг сўмни ташкил этади. Уни қисмларга бўлиб тўлашга рухсат беришмоқчи - масалан, ойига 36 минг сўмдан.
Солиқ тўлови меҳнат стажига қўшилади ва пенсия ҳуқуқини шакллантиради. Бундан ташқари, ўзини ўзи банд қилганлар учун вақтинча меҳнатга лаёқатсизлик, ҳомиладорлик ва туғиш пайтида ижтимоий тўловларни назарда тутиш таклиф этилмоқда.
Расмий даромадга эга бўлган фуқароларга ҳам ишламайдиган оила аъзолари учун ижтимоий солиқни ихтиёрий равишда тўлашга рухсат берилади. Бу улар учун меҳнат стажи ва пенсия ҳуқуқларини шакллантириш имконини беради.
Жамғариш тизимига нима бўлади?
Шунингдек, Иқтисодиёт ва молия вазирлиги пенсия тизимининг жамғариб бориладиган қисмини ўзгартиришни таклиф қилмоқда. Вазирликнинг таъкидлашича, ҳозирда фуқаролар унда ихтиёрий равишда кам иштирок этмоқда: 2025 йилда бундай иштирокчилар сони тахминан 12,5 минг кишини ташкил этган.
Шу асосда пенсия ёшига етгунга қадар пенсия жамғармаларидан фойдаланиш қоидалари ва давлат томонидан биргаликда молиялаштириш механизмини қайта кўриб чиқиш таклиф этилмоқда. Бу қоидалар лойиҳанинг алоҳида қисмларига киритилган.
Умуман олганда, ислоҳот пенсия ёшини ўзгартириш, тўловларни ҳисоблаш тартиби, ижтимоий суғурта тизими ва пенсия хизматларини рақамлаштириш каби еттита йўналишни ўз ичига олади.
Шу билан бирга, лойиҳа ҳали якуний эмас. Унинг жамоатчилик муҳокамаси 30 сентябрга қадар давом этади.
Изоҳлар мавжуд емас