Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Ўзбекистон 2027 йилда Тошкент халқаро молия марказини ишга туширишга тайёргарлик кўрмоқда. Лойиҳанинг эътиборга молик жиҳати шундаки, Марказ концепцияси ва тузилмасини ишлаб чиқишда дунёдаги энг йирик активларни бошқариш компанияларидан бири — BlackRock иштирок этмоқда.
24 сентябрь куни Нью-Йоркда Президент Администрацияси раҳбари Саида Мирзиёева BlackRock президенти Роберт Капито, компания вице-раиси Томас Донилон, Global Infrastructure Partners раиси ва бош ижрочи директори Адебайо Огунлеси ҳамда компаниянинг молиявий ва стратегик инвесторлар бўйича глобал раҳбари Чарльз Хатами билан учрашди.
Учрашувда 2027 йилда Тошкент халқаро молия марказини ишга тушириш масаласи муҳокама қилинди. Расмий маълумотга кўра, BlackRock Марказнинг концепцияси ва тузилмасини ишлаб чиқишга кўмаклашмоқда.
BlackRock қандай компания?
BlackRock — АҚШда жойлашган, дунёдаги энг йирик активларни бошқариш компанияларидан бири. Компания асосан инвесторлар, пенсия фондлари, компаниялар ва бошқа йирик ташкилотлар маблағларини турли молиявий активларга жойлаштириб, бошқаради.
BlackRock маълумотига кўра, 2025 йил якунида компания бошқараётган активлар ҳажми 14 триллион долларга етган. 2025 йилнинг ўзида компанияга қарийб 700 миллиард доллар янги маблағ кирган.
Шу жиҳатдан BlackRock'ни оддий банк ёки инвестиция фонди билан тенглаштириш тўғри эмас. Компаниянинг асосий кучи — катта миқдордаги глобал капитални бошқариш, институционал инвесторлар билан ишлаш ва турли бозорларда инвестиция стратегияларини шакллантириш тажрибасида.
Шунинг учун Ўзбекистон учун BlackRock билан ҳамкорликнинг аҳамияти компаниянинг ўзи Ўзбекистонга қанча пул киритиши билангина ўлчанмайди. Асосий масала — халқаро инвесторлар талабларига мос молиявий инфратузилмани яратиш тажрибасидан фойдаланиш.
Нега Ўзбекистонга халқаро молия маркази керак?
Тошкент халқаро молия маркази мамлакатга хорижий капитални жалб қилиш, молиявий хизматларни ривожлантириш ва Ўзбекистонни минтақавий инвестиция майдонига айлантириш мақсадида ташкил этилмоқда.
Марказ учун алоҳида ҳуқуқий режим жорий этилади. Унда Англия умумий ҳуқуқ тамойилларига асосланган ҳуқуқий тизимдан фойдаланиш кўзда тутилган. Шунингдек, халқаро тижорат суди ва арбитраж механизмлари ташкил этилади.
Бунинг сабаби оддий: хорижий инвестор учун маблағ киритилаётган мамлакатда унинг мулкий ҳуқуқлари, шартномалари ва инвестициялари қандай ҳимоя қилиниши жуда муҳим.
Ўзбекистон эса халқаро инвесторлар учун таниш ва тушунарли ҳуқуқий механизмларни яратиш орқали капитал жалб қилиш жараёнини енгиллаштиришга ҳаракат қилмоқда.
Марказ қандай тизимга айланиши кутилмоқда?
Тошкент халқаро молия маркази фақат банклар фаолияти билан чекланмайди. Марказ концепциясида банк ва молиявий хизматлар, суғурта, инвестиция, қимматли қоғозлар, финтех, рақамли активлар, исломий ва "яшил" молия каби йўналишлар учун махсус шароитлар яратиш назарда тутилган.
Президент Шавкат Мирзиёев июнь ойида Тошкент халқаро инвестиция форумида Марказ ҳудудида капиталнинг эркин ҳаракати ва исталган валютада операцияларни амалга ошириш имконияти, шунингдек, инвесторлар учун солиқ ва божхона имтиёзлари жорий этилишини айтган эди.
Демак, мақсад Тошкентда оддий молиявий ташкилотлар жамланадиган ҳудуд эмас, балки халқаро капитал, инвестиция фондлари ва молиявий компаниялар ишлаши мумкин бўлган алоҳида экотизим яратишдир.
Нега айнан BlackRock?
Бу ерда BlackRock'нинг молиявий бозордаги кўлами муҳим.
Компания дунё бўйлаб йирик институционал инвесторлар, пенсия фондлари, корпорациялар ва бошқа капитал эгалари билан ишлайди. Шу сабабли унинг халқаро молия бозорлари қандай ишлаши, инвесторлар қандай талаб қўйиши ва капитални жалб қилиш учун қандай шартлар зарурлиги бўйича катта тажрибаси бор.
Тошкент халқаро молия марказини ишлаб чиқишда BlackRock иштирокининг асосий мазмуни ҳам шунда — Марказни халқаро инвесторлар учун тушунарли ва рақобатбардош молиявий платформа сифатида шакллантириш.
Бунда бир муҳим фарқ бор: BlackRock Марказ концепцияси ва тузилмасини ишлаб чиқишда ёрдам бераётгани компания Ўзбекистонга 14 триллион доллар маблағ инвестиция қилади, дегани эмас. Ҳозирча расмий маълумотларда BlackRock'нинг Марказга киритадиган муайян инвестицияси ёки аниқ сумма ҳақида хабар берилмаган. Расмий хабарда компаниянинг асосий роли концепция ва тузилмани ишлаб чиқишдаги кўмак сифатида кўрсатилган.
Инфратузилма йўналиши ҳам эътиборга молик
Учрашувда Global Infrastructure Partners раиси ва бош ижрочи директори Адебайо Огунлесининг иштирок этгани ҳам муҳим.
Global Infrastructure Partners инфратузилма активларига ихтисослашган инвестиция платформаси бўлиб, 2024 йилда BlackRock уни сотиб олган. BlackRock маълумотига кўра, битим якунланган пайтда GIP платформаси қарийб 170 миллиард доллар активни бошқарган ва 100 дан ортиқ мамлакатда 300 дан зиёд фаол инвестицияга эга бўлган.
Бу йўналиш Ўзбекистон учун айниқса аҳамиятли, чунки мамлакатда энергетика, транспорт, логистика ва бошқа инфратузилма соҳаларида катта инвестиция талаб қиладиган лойиҳалар амалга оширилмоқда.
Бироқ Огунлесининг учрашувда қатнашгани ҳозирча GIP Ўзбекистонда муайян инфратузилма лойиҳасига инвестиция киритиш бўйича қарор қабул қилганини англатмайди.
Ўзбекистон учун бу ҳамкорликнинг асосий маъноси
Тошкент халқаро молия марказини яратиш жараёнини Ўзбекистоннинг капитал бозорини халқаро тизимга яқинлаштириш ҳаракатларининг давоми сифатида кўриш мумкин.
Бунга 2026 йил май ойида Ўзбекистон Миллий инвестиция фондининг Лондон фонд биржасида илк халқаро IPO орқали жойлаштирилиши ҳам мисол бўла олади. Унда BlackRock бошқа йирик институционал инвесторлар қаторида иштирок этган. IPO натижасида инвесторлар талаби 2,8 миллиард доллардан ошган, жойлаштириш ҳажми эса тахминан 603 миллион долларни ташкил қилган.
Шу нуқтаи назардан Тошкент халқаро молия маркази алоҳида бир лойиҳа эмас, балки Ўзбекистоннинг халқаро капитал бозорига чиқиш имкониятларини кенгайтириш бўйича босқичма-босқич шаклланаётган тизимининг бир қисми сифатида қаралмоқда.
2027 йилда Марказнинг ишга туширилиши билан бу жараённинг навбатдаги босқичи бошланиши режалаштирилган. BlackRock эса ҳозирча ушбу тизимни шакллантиришда иштирок этаётган глобал молиявий компания сифатида намоён бўлмоқда.
Изоҳлар мавжуд емас