Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Олий Мажлис Сенати 19 май куни бўлиб ўтган 15-ялпи мажлисда қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазири Шерзод Ҳидоятовга парламент сўрови юбориш тўғрисида қарор қабул қилди. Объектларни лойиҳалашда кенг кўламли молиявий талон-торожликлар, қурилиш майдонларида одамлар ўлими билан боғлиқ кескин вазият, қурилиш меъёрларининг янгиланишини эътиборсиз қолдириш ва аҳоли шикоятлари билан самарасиз ишлаш қатъий чоралар кўришга сабаб бўлди. Идорадан коррупцияни бартараф этиш, давлат харидлари шаффофлигини таъминлаш, иш сифатини ошириш ва хавфсиз меҳнат шароитларини яратиш бўйича чора-тадбирлар тўғрисида асослантирилган тушунтиришлар бериш талаб қилинди.
Қурилиш саноатидаги қонунбузарликларнинг асосий ҳажми молиявий жиноятлар ва давлат маблағларининг мақсадсиз сарфланиши билан боғлиқ. 2024-2025 йиллар давомида соҳада 236 та коррупциявий жиноят қайд этилган бўлиб, уларга 284 нафар шахс алоқадор. Ҳуқуқбузарликлар таркибида мансаб ваколатини суиистеъмол қилиш (72 та ҳолат), хизмат сохтакорлиги (71 та ҳолат) ва бюджет маблағларини тўғридан-тўғри талон-торож қилиш (46 та ҳолат) устунлик қилади.
Қурилиш лойиҳаларини ишлаб чиқишда йўл қўйилган қонунбузарликлар оқибатида давлатга етказилган зарар 2025 йилнинг ўзида 391,2 миллиард сўмни ташкил этиб, ушбу ҳолатлар юзасидан 474 та жиноят иши қўзғатилган. Бир йил аввал бу кўрсаткич 419,4 миллиард сўмга етган эди. Географик жиҳатдан энг кўп талон-торож қилинган маблағлар Тошкент шаҳри (42,9 млрд сўм), Бухоро вилояти (35,3 млрд сўм) ва Жиззах вилоятида (24,4 млрд сўм) қайд этилган. Бу ҳолат идорадаги молиявий интизом механизмлари ва ички аудит тизимининг самарасизлигини кўрсатмоқда.
Қурилиш-монтаж ишлари сифатини назорат қилиш ва ҳисоботлар соҳасида жиддий муаммолар аниқланган. 2025 йилда қурилишда яроқсизлик билан боғлиқ 1601 та қоидабузарлик қайд этилиб, уларнинг умумий қиймати 29 миллиард сўмни ташкил этди (2024 йилда - 63 миллиард сўм). Шу билан бирга, ҳужжатларга қўшиб ёзиш орқали пул маблағларини тўғридан-тўғри ўзлаштиришнинг 506 та ҳолати қайд этилган, бунда гўёки бажарилган 25 миллиард сўмлик ишлар ҳисоботга киритилган, аслида эса амалга оширилмаган. Ўтган йили 83 миллиард сўмлик 389 та шундай сохта ҳисобот бўлган. Амалдаги назорат инспекцияси инсон омилининг устунлиги туфайли суст самара бермоқда, бу эса фойдаланишга топширилаётган бинолар хавфсизлигига хавф туғдирмоқда.
Шу билан бирга, соҳада жароҳатланиш ва меҳнатни муҳофаза қилиш қоидаларига эътиборсизликнинг кескин даражаси сақланиб қолмоқда. 2025 йилда қурилиш майдонларида қайд этилган бахтсиз ҳодисаларнинг 40 фоизи ходимларнинг ўлимига олиб келган. Ўлимнинг асосий сабаби баландликда ишларни олиб боришда хавфсизлик талабларига риоя қилмаслик бўлди - бу омил ҳодисаларнинг 52 фоизини ташкил этади. Ҳодисаларнинг яна 15 фоизи техник носоз ускуналардан фойдаланиш ва шахсий ҳимоя воситаларининг етишмаслиги, 7 фоизи эса ходимларнинг эҳтиётсизлиги туфайли юзага келган.
Меъёрий-ҳуқуқий базанинг эскирганлиги ва фуқаролар мурожаатларининг эътиборсиз қолдирилиши соҳани бошқаришдаги инқирознинг қўшимча омили бўлди. Ҳозирги вақтда амалдаги 19 та шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари 20 йилдан ортиқ вақт давомида қайта кўриб чиқилмаган. Бу Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 6 октябрдаги регламентларни ҳар 3-4 йилда янгилаш мажбуриятини юкловчи қарори ва нормативларни ҳар 5 йилда янгилашни талаб қилувчи "Техник жиҳатдан тартибга солиш тўғрисида"ги қонунга зиддир. Шу билан бирга, вазирлик аҳоли билан ишлаш бўйича паст кўрсаткичларни намойиш этмоқда: ўтган йилнинг декабрь ойи ҳолатига кўра, президентнинг Виртуал ва Халқ қабулхоналарига келиб тушган 13,8 мингта шикоятдан атиги 18 фоизи бўйича ижобий қарор қабул қилинган. Муаммоларнинг юзаки кўриб чиқилиши фуқароларнинг 1 358 та такрорий мурожаатлари тўпланиб қолишига олиб келган.
Изоҳлар мавжуд емас