Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Маданий мерос агентлиги Тошкентдаги Бобур кўчаси, 7-уйни маданий мерос объекти сифатида сақлаш сабабларини тушунтирди. Бу Алишер Қодировнинг пойтахт марказидаги айрим эски биноларни, жумладан "рус рассомининг уйи"ни сақлаш заруратига шубҳа билдирганидан кейин юз берди. У пойтахт марказидаги айрим бинолар маданий мерос объекти мақомига эга бўлса-да, жамият учун ҳеч қандай қийматга эга эмас дея фикр билдирганди. Блогер ва жамоат фаоли Ислом Капарзо эса Қодировнинг ёндашуви давом эттирилса, Тошкентдаги кўплаб тарихий бинолар тақдирига шу мезон билан қарашга тўғри келишини айтди.
Агентлик маълумотига кўра, Бобур кўчаси, 7-уй 1935 йилда қурилган. Бино Тошкентда фаолият юритган таниқли меъмор Алексей Щусев номи билан боғлиқ. Турли йилларда бу ерда академиклар Тошмуҳаммад Қори-Ниёзов ва Василий Шишкин, шунингдек, Раҳим Атажонов ва Натан Маллаев каби илм-фан ва маданият вакиллари яшаган.
Шунинг учун Агентлик объектни фақат эски турар жой сифатида баҳолаш нотўғри эканини билдирган. Идорага кўра, бино Тошкентнинг XX асрдаги меъморчилиги, илм-фани ва шаҳар маданияти тарихи билан боғлиқ.
Бинонинг маданий мерос мақоми ҳам расмий тартибда белгиланган. 2020 йилда уни Моддий маданий мерос объектларининг Миллий рўйхатига киритиш масаласи Илмий-эксперт кенгаши томонидан маъқулланган. 2021 йилда объектни ушбу рўйхатдан чиқариш таклифи рад этилган. Ҳозирда уй давлат муҳофазасида турибди.
Агентлик шунингдек, мазкур бино атрофидаги низонинг тарихи 2018 йилга бориб тақалишини маълум қилган. 2018 йил 30 октябрда Тошкент шаҳар ҳокимининг қарори билан Бобур кўчаси, 7-уй манзилидаги мавжуд турар ва нотурар биноларни бузиш ҳамда улар ўрнига кўп қаватли уй қуриш учун UNIVERSAL PACKING MASTERS компаниясига ер ажратилган.
Агентликнинг таъкидлашича, бу қарор бинонинг маданий мерос объекти сифатидаги ҳуқуқий мақоми аниқланишидан олдин қабул қилинган.
Шу сабабли 2026 йил 5 августда бинони Миллий рўйхатдан чиқариш бўйича яна мурожаат келиб тушган. Агентлик 19 августда объектни рўйхатдан чиқариш мақсадга мувофиқ эмаслигини билдирган. Шунингдек, идора 2018 йилдаги қарор ҳолатларига ҳуқуқий баҳо беришни сўраб Бош прокуратурага мурожаат қилган ва бино бузилиши ёки унга зарар етказилишининг олдини олиш чораларини кўришни сўраган.
Агентлик биринчи ўринбосари Элмурод Нажимов эса маданий мероснинг қийматини унинг тарихи билан боғлиқ шахснинг миллатига қараб белгилаш мумкин эмаслигини таъкидлаган.
Унинг фикрича, Тошкент тарихи турли халқлар вакилларининг илм-фан, маданият ва меъморчиликка қўшган ҳиссаси билан шаклланган. Шу боис тарихий объектларни "ўзимизники" ва "бегона"га бўлиш уларнинг ҳақиқий тарихий қийматини баҳолашга халақит бериши мумкин.
"Маданий мероснинг миллати бўлмайди", — деган Нажимов.
Унинг таъкидлашича, агентликнинг вазифаси қайсидир тарихий бино бугун кимгадир "керак ёки керак эмас"лигини белгилаш эмас, балки унинг тарихий ва маданий қийматини илмий экспертиза ҳамда қонунчилик асосида баҳолаб, сақланишини таъминлашдан иборат.
Қодировнинг чиқишидан сўнг блогер ва жамоат фаоли Ислом Капарзо ҳам муносабат билдирган. У бундай ёндашув изчил қўлланса, Тошкентдаги кўплаб тарихий объектларнинг тақдири ҳам савол остига тушиши мумкинлигини айтган.
Капарзо мисол сифатида Тошкентдаги Алишер Навоий номидаги Давлат академик катта театрини келтирган. Театр биноси лойиҳасини ҳам архитектор Алексей Щусев ишлаб чиққанини эслатиб, "агар бинонинг қиймати уни яратган шахснинг миллати билан ўлчанса, унда театр тақдирига қандай қараш керак?" деган мазмунда савол қўйган.
Унинг таъкидлашича, Тошкент тарихида турли миллат вакиллари яратган бинолар, асарлар ва маданий объектлар кўп.
Капарзо 1966 йилги Тошкент зилзиласидан кейин шаҳарни тиклашда Совет Иттифоқининг турли ҳудудларидан келган мутахассислар иштирок этганини ҳам мисол қилиб келтирган. Унинг фикрича, шаҳардаги ҳар бир тарихий объектни уни яратган ёки унга алоқадор шахснинг миллатига қараб ажратиш тарихий меросни сунъий равишда қисқартиришга олиб келади.
Блогер, шунингдек, Сергей Есенин уй-музейини ҳам тилга олган. Музей 2025 йил кузида капитал таъмирлаш учун ёпилган, ишлар ўша йил охиригача тугатилиши режалаштирилган эди. Бироқ 2026 йил сентябрь ҳолатига кўра, музей ҳали очилмаган.
Капарзонинг асосий фикри — Тошкентда яшаган, ижод қилган ёки шаҳар тарихи билан боғлиқ бўлган шахсларнинг келиб чиқиши улар билан боғлиқ объектларнинг тарихий аҳамиятини автоматик равишда камайтирмаслиги керак.
Шу нуқтаи назардан, Бобур кўчасидаги 7-уй атрофидаги баҳс нафақат битта бинонинг тақдири, балки Тошкентнинг турли даврларда шаклланган архитектура ва маданий меросини қандай мезонлар асосида сақлаш масаласини ҳам кун тартибига олиб чиққан.
Изоҳлар мавжуд емас