Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Ижтимоий тармоқларда ва видеохостингларда ўсимлик ёғига мажбурий рақамли маркировкалаш тизими асоссиз равишда жорий этилаётгани ҳақида видеороликлар ва хабарлар тарқалди. Ушбу муҳокамалар юзасидан Солиқ қўмитаси расмий муносабат билдирди.
Қайд этилишича, ҳозирда мамлакатда 6 та товар гуруҳи — алкоголь, тамаки, пиво маҳсулотлари, маиший техника, дори воситалари ҳамда сув ва салқин ичимликлар учун мажбурий рақамли маркировкалаш амал қилмоқда.
Ушбу тизим самарадорлиги туфайли 2025 йил якунларига кўра мазкур маҳсулотларнинг товар айланмаси 20 фоизга ошган. Сўнгги уч йилда чакана савдода касса чекларини бериш кўрсаткичи йилига ўртача 50 фоизга, 2026 йилнинг дастлабки 9 ойида эса 23 фоизга ўсган.
Ўсимлик ёғларини рақамли маркировкалаш жараёни бирданига эмас, босқичма-босқич амалга оширилади. Президентнинг 2024 йил 16 февралдаги ПФ-36-сон Фармонида ушбу маҳсулот гуруҳи бўйича дастлаб тажриба-синов лойиҳасини ўтказиш вазифаси белгиланган.
Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 23 январдаги 23-сонли қарорига мувофиқ, 2026 йил 1 июлдан бошлаб ортиқча юкламасиз 6 ойлик тажриба-синов лойиҳаси амалга оширилади. Мажбурий маркировкалаш тизими эса фақат 2027 йил 1 июлдан эътиборан тўлиқ жорий этилиши режалаштирилган.
Тажриба-синов даврида маркировка кодлари ишлаб чиқарувчиларга бепул тақдим этилади. Бу давр мобайнида маҳсулот таннархи ва чакана нархларга таъсири, мақбул технологияларни танлаш ҳамда юзага келиши мумкин бўлган техник муаммолар атрофлича ўрганиб чиқилади.
Синов лойиҳаси якунлангач, иқтисодий ҳисоб-китоблар, аниқланган муаммолар ва тадбиркорларнинг таклифлари умумлаштирилади. Ишлаб чиқарувчилар, бизнес ва истеъмолчилар манфаатларини инобатга олган ҳолда Вазирлар Маҳкамасига якуний хулоса ва таклифлар киритилади.
Рақамли маркировкалашнинг қандай фойдаси бор?
Рақамли маркировка маҳсулотнинг ишлаб чиқарувчидан харидоргача бўлган ҳаракатини кузатиш имконини беради. Бу ноқонуний товар айланмасини аниқлаш, қалбаки маҳсулотлар тарқалишини чеклаш ва истеъмолчига товар ҳақидаги маълумотларни текшириш имконини яратиши мумкин. Солиқ қўмитаси ҳам тизимнинг асосий мақсадларидан бири товарлар ҳаракати шаффофлигини ошириш ва ҳисоб-китобларни соддалаштириш эканини таъкидлаган.
Истеъмолчи учун ҳам бунинг амалий аҳамияти бор: маҳсулотнинг рақамли кодини текшириш орқали унинг тизимда қайд этилгани ҳақида маълумот олиш мумкин. Қонуний ишлаётган ишлаб чиқарувчилар ва сотувчилар эса ноқонуний товарлар билан рақобат қилишдаги айрим муаммолар камайишидан манфаатдор бўлиши мумкин.
Қандай муаммолар юзага келиши мумкин?
Маркировкалашни жорий этиш ишлаб чиқарувчилардан маҳсулотга код қўйиш, маълумотларни ахборот тизимига киритиш ва жараённи ишлаб чиқариш ҳамда ҳисоб-китоб тизимлари билан мувофиқлаштиришни талаб қилади. Савдо нуқталари эса кодларни ўқийдиган махсус қурилмалардан фойдаланиши керак.
Демак, кодлар бепул берилса ҳам, ускуна, дастурий таъминот, ходимларни ўқитиш ва иш жараёнларини мослаштириш билан боғлиқ харажатлар пайдо бўлиши мумкин. Ўзбекистондаги рақамли маркировка тизими муаммоларига бағишланган илмий мақолада ҳам техник инфратузилма, бизнеснинг технологик имкониятлари ва жорий этиш харажатлари асосий қийинчиликлар қаторида кўрсатилган.
Яна бир масала — ушбу харажатлар маҳсулот таннархи ва чакана нархларга таъсир қиладими-йўқми. Бу ҳозирча аниқ эмас. Шунинг учун ўсимлик ёғи нархи албатта ошади ёки ошмайди, деб хулоса қилишга асос йўқ. Бу таъсир айнан тажриба-синов даврида иқтисодий ҳисоб-китоблар орқали баҳоланиши керак.
Шунингдек, кодларни ўқиш, маълумотларни тизимга узатиш ёки ахборот тизими ишида узилишлар бўлса, маҳсулотларни ҳисобга олиш ва сотиш жараёни қийинлашиши мумкин. Бу хавфларни камайтириш учун синов даврида техник муаммоларни аниқлаш ва уларни бартараф этиш муҳим.
Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Ўзбекистонда маҳсулотларни мажбурий рақамли маркировкалаш қоидаларини бузганлик учун жавобгарликни юмшатиш режалаштирилиши ва чакана савдо ва умумий овқатланиш соҳасидаги тадбиркорлар учун қатъий белгиланган жарималар белгиланиши ва биринчи қоидабузарлик учун огоҳлантириш жорий этиш таклиф этилганди.
Изоҳлар мавжуд емас