Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. 2026 йил июль ойи ижтимоий соҳа, соғлиқни сақлаш, қурилиш, уй-жой коммунал хўжалиги, бизнес ва молия соҳасига таъсир кўрсатадиган бир қатор ўзгаришларни олиб келади. Ой бошидан мамлакатда касаллик варақаларини тўлашнинг янги тартиби амал қила бошлайди, хусусий клиникаларнинг имкониятлари кенгаяди, қурилиш соҳаси ва кўп қаватли уйларни бошқариш қоидалари ўзгаради, тадбиркорлар учун янги рақамли қўллаб-қувватлаш хизматлари ишга туширилади. Batafsil.uz анъанавий шарҳида фуқаролар ҳаёти ва бизнес фаолиятига таъсир кўрсатадиган июль ойидаги асосий янгиликлар ҳақида сўз юритамиз.
Ижтимоий соҳа
Июль ойидаги асосий янгиликлардан бири вақтинча меҳнатга лаёқатсизлик нафақасини тўлаш тартибини ўзгартириш бўлади. Энди иш берувчилар йил давомида фақат касаллик варақасининг дастлабки беш кунини тўлайди, олтинчи кундан бошлаб эса тўловларни Давлат ижтимоий суғурта жамғармаси ўз зиммасига олади.
Камида олти ойлик иш стажига эга бўлган суғурталанган фуқаролар нафақа олишлари мумкин. Тўловлар миқдори иш стажига боғлиқ бўлади: саккиз йилгача бўлган стаж ўртача ойлик иш ҳақининг 60 фоизини, саккиз йилдан ортиқ бўлса - 80 фоизини ташкил этади. I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар, шунингдек тўрт ва ундан ортиқ фарзанди ёки ногиронлиги бўлган боласи бўлган ота-оналар учун тўловларни қўшимча равишда 20 фоизга ошириш кўзда тутилган. Нафақа олишнинг максимал муддати йил давомида 182 кун билан чекланган.
Яна бир муҳим ўзгариш соғлиқни сақлаш соҳасига тааллуқли. Хусусий тиббиёт ташкилотлари ўз лицензиясида назарда тутилган барча йўналишлар бўйича давлат бюджети маблағлари ҳисобидан хизмат кўрсатиши мумкин. Бунда бемор давлат ёки хусусий муассасада даволанганидан қатъи назар, даволаниш харажатлари ягона тарифлар бўйича қоплаб берилади.
Туманлар ва чегара ҳудудларида юқори технологик клиникалар очган тадбиркорларга 10 йил муддатга 10 миллион долларгача имтиёзли кредитлар ажратилади. Бундан ташқари, аккредитациядан ўтган хусусий клиникалар органлар трансплантациясини амалга ошириш ҳуқуқига эга бўлади. Бу қоида 2027 йилдан кучга киради.
Қурилиш ва УЖКХ
Июль ойидан бошлаб қурилиш соҳасида қурилаётган объектларнинг сифати ва хавфсизлигини оширишга қаратилган янги қоидалар кучга киради. Хусусан, лойиҳалаштириш ва қурилишни параллел олиб бориш амалиёти бекор қилинади. Илгари барча лойиҳа ҳужжатлари тайёр бўлгунга қадар ишни бошлаш мумкин бўлган бўлса, энди қурилишнинг ҳар бир босқичи лойиҳа экспертизадан ўтказилгандан ва инспекцияда рўйхатдан ўтказилгандан кейингина ишга туширилади. Инвесторларнинг ўз маблағлари ёки тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар ҳисобига сотиладиган объектлар бундан мустасно.
Бундан ташқари, 50 йиллик муддатдан ошган кўп қаватли уйларни қайта режалаштириш тақиқланади. Шу билан бирга, рухсат бериш тартиб-таомиллари рақамли форматга ўтказилади, объектларни муҳандислик тармоқларига улаш эса "бир ариза - бир тўлов - барча уланиш нуқталари" тамойили асосида амалга оширилади, бу эса қурувчилар ва мулкдорлар учун жараённи соддалаштириши керак.
Ўзгаришлар кўп қаватли уйларни бошқариш соҳасига ҳам таъсир қилади. 1 июлдан бошқарув компаниялари ва уй-жой мулкдорлари ширкатлари хизматларига ҳақ тўлашнинг янги тартиби амал қила бошлайди. Хонадон эгалари ҳар ойнинг 15-санасига қадар уйни сақлаш учун мажбурий тўловларни тўлашлари керак бўлади.
Агар қарздорлик белгиланган муддатда қопланмаса, мулкдор электр энергияси учун балансни тўлдириш имкониятидан вақтинча маҳрум бўлади. Бошқарувчи ташкилот олдидаги қарз тўлиқ тўлангандан кейингина чеклов олиб ташланади. Ҳукумат бу чора тўлов интизомини оширишга ва уй-жой фондига хизмат кўрсатиш бўйича қарздорликни камайтиришга ёрдам беради, деб ҳисоблайди.
Бундан ташқари, ҳар бир кечиктирилган кун учун пеня ҳисобланади: жисмоний шахслар учун - қарз суммасининг 0,1 фоизи, юридик шахслар учун - 0,4 фоизи. Бунда ҳисобланган жарималарнинг умумий миқдори ойлик асосий тўлов суммасининг ярмидан ошмаслиги керак.
Хонадон эгалари ва бошқарувчи ташкилотлар ўртасидаги барча ҳисоб-китоблар "Менинг уйим" рақамли тизими орқали нақд пулсиз шаклга ўтказилади. У орқали тўловлар ҳисоби, қарздорлик назорати ва маблағлар сарфи бўйича ҳисоботлар юритилади.
Иқтисодиёт ва бизнес
Июль ойидан бошлаб компанияларни йирик солиқ тўловчилар тоифасига киритиш мезонлари ўзгаради. Энди Солиқ қўмитаси нафақат бизнес фаолияти ҳажмини, балки унинг бюджетга қўшаётган ҳиссасини ҳам ҳисобга олади. Йирик солиқ тўловчилар рўйхатига охирги 12 ойда бюджетга камида 240 минг БҲМ миқдорида солиқ ўтказган ва камида 100 нафар доимий ходими бўлган ташкилотлар киритилиши мумкин.
Ушбу талабларга жавоб берадиган компаниялар автоматик равишда махсус рўйхатга киритилади. Бу ҳақдаги хабарнома солиқ тўловчининг шахсий кабинети орқали юборилади, рўйхат эса очиқ бўлади ва Солиқ қўмитаси сайтида жойлаштирилади.
Янги мезонлар бозорнинг энг йирик иштирокчиларини янада аниқроқ аниқлаш ва улар билан алоҳида солиқ маъмуриятчилиги форматини шакллантириш имконини бериши кутилмоқда.
Иқтисодиёт соҳасидаги яна бир сезиларли ўзгариш электрон тижорат учун бонд омборлари тизимини ишга тушириш бўлади. Икки йилга мўлжалланган тажриба онлайн савдони ривожлантириш ва мамлакатга йирик халқаро маркетплейсларни жалб қилишга қаратилган.
Янги механизм компанияларга товарларни Ўзбекистонга олдиндан олиб кириш ва уларни божхона тартиб-таомилларидан дарҳол ўтмасдан махсус омборларда сақлаш имконини беради. Божхона расмийлаштируви ва бож тўловлари фақат товар якуний харидорга сотилгандан сўнг амалга оширилади. Бу буюртмаларни етказиб бериш муддатларини қисқартириши, бизнес харажатларини камайтириши ва бозорни инвесторлар учун янада жозибадор қилиши кутилмоқда.
Ҳукуматнинг ҳисоб-китобларига кўра, бонд омборларининг жорий этилиши сўнгги йилларда ҳажми ўнлаб баробар ошган, аммо ҳали ҳам ўртача жаҳон даражасидан анча паст бўлган электрон тижоратни ривожлантиришга ёрдам беради. Янги тартиб, шунингдек, замонавий омбор инфратузилмаси ва логистикани ривожлантиришга, маҳаллий ишлаб чиқарувчиларнинг ташқи бозорларга чиқишини осонлаштириш ва маҳсулотларининг рақобатбардошлигини оширишга хизмат қилиши керак.
Айрим тоифадаги товарлар учун махсус шартлар кўзда тутилган. Бонд омборлари орқали сотиладиган смартфонлар, ноутбуклар ва планшетларга сотиш қийматининг 5 фоизи миқдорида ягона божхона тўлови солинади.
Июль ойидан бошлаб Ўзбекистонда онлайн кредитлаш учун ягона рақамли молиявий платформа ҳам ишга туширилиши керак. Бунинг натижасида тадбиркорлар ва фуқаролар энди бир нечта банкларга алоҳида мурожаат қилишларига ҳожат қолмайди. Платформа орқали битта ариза бериш кифоя, шундан сўнг банклар қарз олувчига кредит бўйича ўз таклифларини мустақил равишда юборишлари мумкин бўлади.
Платформа "Электрон ҳукумат" тизими билан интеграция қилинади, бу эса ариза берувчи ҳақида зарур маълумотларни автоматик равишда олиш ва аризаларни кўриб чиқишни тезлаштириш имконини беради. Потенциал қарз олувчилар тўғрисидаги маълумотлар банкларга рақамли маълумотлар платформаси орқали тақдим этилади ва 2027 йил 1 июнгача молия ташкилотлари учун ушбу маълумотлардан фойдаланиш бепул бўлади.
Янги тизимнинг ишга туширилиши банклар ўртасидаги рақобатни кучайтириши, молиялаштиришдан фойдаланишни осонлаштириши ва кредит олиш вақтини қисқартириши кутилмоқда.
Шу билан бирга, тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш дастури доирасида гаровсиз кредитлар лимити 100 миллион сўмдан 200 миллион сўмга оширилади, банклар томонидан сунъий интеллект асосида муайян маҳалла эҳтиёжларига мос бизнес-режани ҳисоблашга ёрдам берадиган "AI маслаҳатчи" тизими жорий этилади.
Қимматли қоғозлар бозорининг профессионал иштирокчилари учун янги лицензия талаблари ҳам кучга киради. Брокерлар, ишончли бошқарувчилар ва инвестиция маслаҳатчилари учун энг кам устав фонди базавий ҳисоблаш миқдорининг 3 минг баравари - қарийб 1,236 миллиард сўмни ташкил этади. Кейинги йилларда бу кўрсаткич янада оширилади.
Транспорт ва савдо
Ўзгаришлар транспорт соҳасига ҳам таъсир қилади. 1 июлдан "Ўзбекистон темир йўллари" юк ташувчилар учун бир қатор хизматлар нархини оширади. Хусусан, юк ташиш бўйича шартномавий тарифлар, шунингдек, кириш йўлларида вагонларни узатиш ва тозалаш ставкалари 5 фоизга оширилади.
Шу билан бирга, айрим қўшимча хизматларнинг нархлари қайта кўриб чиқилади. Хусусан, локомотивларнинг манёвр ишлари, юкларни қўриқлаш ва юк ташувларини кузатиб борувчи кузатувчилар хизматлари нархи ошади. Ушбу ўзгаришлар темир йўл транспортидан фойдаланадиган корхоналар учун логистика харажатларининг ошишига олиб келиши мумкин.
Товарларни рақамли маркировкалаш қоидалари ҳам ўзгармоқда. Ўсимлик мойини маркировкалаш бўйича тажриба лойиҳаси ишга туширилади, маиший техника, чироқлар ва сутли коктейллар эса умуман рўйхатдан чиқарилади, бизнесга енгилликлар берилади ва тиббий асбоб-ускуналарни маркировкалаш кейинга қолдирилади.
Шу билан бирга, давлат қоидабузарлар устидан назоратни кучайтиради, масофавий текширувлар учун махсус ҳудудлараро солиқ инспекцияси ташкил этилади, бунда электрон ҳисобварақ-фактуралар ва онлайн-касса чеклари тизим томонидан қатъий назорат қилинади, чакана савдо дўконлари томонидан бундай товарларни сотиш махсус сканерларнинг мажбурий бўлишини талаб қилади.
Июль ойи бир вақтнинг ўзида бир нечта соҳаларда сезиларли ўзгаришлар ойи бўлишини ваъда қилмоқда. Давлат хизматларни рақамлаштириш, тадбиркорликни ривожлантириш ва бошқарув тизимини такомиллаштиришга эътибор қаратишда давом этмоқда. Шу билан бирга, янги қоидалар нафақат бизнесга, балки миллионлаб фуқароларга - касаллик нафақаси олувчилар ва квартира эгаларидан тортиб банк хизматларидан фойдаланувчилар ва интернетдаги харидорларгача таъсир қилади.
Изоҳлар мавжуд емас