Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Янги йилга икки ойга яқин вақт қолган бўлса-да, ижтимоий тармоқларда байрам маҳсулотларини бозор нархидан анча арзонга таклиф қилаётган эълонлар кўпаймоқда. Бироқ бундай таклифлар ортида интернет-фирибгарлари яширинган бўлиши мумкин. Улар арча, озиқ-овқат, қимматбаҳо деликатеслар ва маиший техника савдоси ниқоби остида фуқаролардан пул ундириб, кейин изсиз йўқолмоқда.
Янги йил арафасида байрам харидларига бўлган талаб ортиши фирибгарлар учун ҳам қулай имконият яратади. Улар Telegram каналлари, ижтимоий тармоқлар ва OLX каби платформаларда сохта эълонлар жойлаштириб, харидорларни арзон нархлар билан жалб қилмоқда.
Арча ва озиқ-овқат маҳсулотлари орқали фирибгарлик
Кибержиноятчиликка қарши курашиш маркази 2025 йил декабрь ойида фуқароларни Янги йил арчалари, ўйинчоқлар ва озиқ-овқат маҳсулотларини арзон нархларда таклиф қилаётган сохта эълонлардан огоҳлантирган эди.
Ўшанда фирибгарлар дўконларда 1–2 миллион сўм атрофида сотиладиган арчаларни 200–300 минг сўмдан таклиф қилган. Бундай эълонлар асосан Telegram каналлари ва OLX платформасида тарқатилган.
Харидорларга буюртмани банд қилиш ёки етказиб бериш учун олдиндан пул ўтказиш таклиф этилган. Пул келиб тушгач эса "сотувчилар" аккаунтларини ўчириб, харидорларни блоклаган ва алоқани узган.
Шунга ўхшаш ҳолатлар қизил икра ва бошқа деликатес маҳсулотлари савдосида ҳам кузатилган. Фирибгарлар Telegram тармоғида интернет-дўконга ўхшаш каналлар очиб, маҳсулотларнинг суратлари, сохта харидорлар фикрлари ва етказиб бериш ҳақидаги маълумотларни жойлаштирган. Аммо пул ўтказган харидорлар буюртмаларини ололмаган.
Янги йил табриклари ортидаги кибертаҳдидлар
Фирибгарлик фақат сохта савдо эълонлари билан чекланмайди. Жиноятчилар байрам табриклари ва совғалар етказиб берилиши ҳақидаги хабарлардан ҳам фойдаланади.
2025 йил декабрь ойида Киберхавфсизлик маркази Telegram ва ижтимоий тармоқларда тарқатилаётган сохта Янги йил табрикномалари ҳақида огоҳлантирган эди. Фойдаланувчиларга интерактив открытка, GIF-табрик ёки совға жўнатмаси ҳақидаги маълумотни кўриш учун файл юклаб олиш таклиф қилинган.
Айрим ҳолларда табрикномани очиш учун қўшимча дастур ёки янгиланишни ўрнатиш сўралган. Аслида эса бундай файллар орқали қурилмага зарарли дастур ўрнатилиши ва фойдаланувчининг шахсий маълумотлари, жумладан, банк иловаларига алоқадор маълумотларини қўлга киритишга уриниш мумкин.
Шунингдек, фирибгарлар табрикномалар ёки етказиб бериш хизматларининг расмий саҳифаларига ўхшаш сохта веб-сайтларни ҳам яратади. Шу боис байрам муносабати билан келган ҳар қандай хабарга ишониш хавфли бўлиши мумкин.
Фирибгарлар тузоғига тушмаслик учун нима қилиш керак?
Интернет орқали буюртма беришдан олдин сотувчи ҳақидаги маълумотларни текшириш, айниқса, товар жўнатилишидан аввал тўлиқ олдиндан тўлов талаб қиладиган эълонларга эҳтиёткорлик билан муносабатда бўлиш керак.
Саҳифада кўплаб обуначилар, ижобий изоҳлар ва маҳсулот суратлари мавжудлиги сотувчининг ишончли эканини англатмайди. Сохта аккаунтларда ҳам машҳур брендлар логотиплари ва давлат рамзларидан фойдаланилиши мумкин.
Байрам табриклари ёки етказиб бериш ҳақидаги хабарлар келганда, шубҳали ҳаволаларни очмаслик, номаълум файлларни юклаб олмаслик ва юборувчининг талаби билан қўшимча иловаларни ўрнатмаслик лозим.
Агар фуқаро фирибгарларга пул ўтказиб қўйган бўлса, ёзишмаларни, эълон скриншотларини ва тўловга оид маълумотларни сақлаб қолиши, банкка мурожаат қилиши ҳамда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга ариза бериши керак.
Изоҳлар мавжуд емас