Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Расмий минбарлар муваффақиятлар ҳақида ҳисобот бераётган, шаҳар майдонлари байрамона безаклар ва ҳаво шарлари билан тўлиб-тошган бир пайтда, Ўзбекистонда Халқаро болаларни ҳимоя қилиш куни байрамдан кўра кўпроқ жиддий ва самимий муҳокамаларга сабаб бўлмоқда. Сўнгги бир ярим йил ичида мамлакатни мисли кўрилмаган шафқатсизлик тўлқини қамраб олди - болалар боғчалари, мактаблар ва кўчаларда вояга етмаганларни таҳқирлашнинг даҳшатли тасвирлари мунтазам равишда ижтимоий тармоқларда тарқалди, бу эса ўзидан кейин битта оғриқли саволни қолдирди - оммавий шармандаликдан кейин ҳар доим ҳам ҳақиқий жазо бўладими?
Шу куни таҳририят доимий табриклардан воз кечишга қарор қилди ва 2025-2026 йиллардаги энг шов-шувли воқеалар хронологиясини тиклади, бу орқали биз аслида фарзандларимизни нимадан ҳимоя қилишимиз кераклигини ва нима учун янги қатъий қонунлар жойларда ҳали ҳам муваффақиятсизликка учраётганини кўрсатиб берди.
Ҳимоясизлик ёши
Икки ёки уч ёшли бола шикоят ёза олмайди, ишонч телефонига қўнғироқ қила олмайди ёки ижтимоий тармоқларда кўрганларини айтиб бера олмайди. Оғриқ ва қўрқувга жавобан у фақат йиғлашни билади. Мактабгача таълим муассасалари гуруҳларидаги болаларга қўл кўтариб, боғ деворлари уларнинг "тарбия усуллари"ни ишончли тарзда яширади, деган умидда бўлганлар айнан мана шу ночор йиғи-сиғига умид боғлайдилар. Аммо бу ишга яширин камералар аралашганда ва тасодифий видеолар тармоққа сизиб чиққанда, жамият олдида даҳшатли ҳақиқат очилади.
Фақат 2026 йил баҳорида мамлакатни "болалар боғчаси" зўравонлигининг янги тўлқини қамраб олди. Апрель ойида мессенжерлар Навоий шаҳридаги "Янгиариқ" маҳалласидаги хусусий болалар боғчасидан олинган кадрларни портлатиб юборган эди. Маълум бўлишича, 23 ёшли тарбиячи бир ой давомида болаларни мунтазам равишда қийнаган ва уларнинг ҳимоясизлигидан фойдаланган. Бу ерда тизим қатъий муносабат билдирди: вилоят ИИБ томонидан Жиноят кодексининг 110-моддаси ("Вояга етмаган шахсни қийнаш") билан жиноят иши қўзғатилди ва қизнинг ўзи процессуал тартибда қўлга олинди.
Апрель ойи охирида Самарқанд вилояти Ургут туманидаги "Мадина Кўзмунчоқ" хусусий боғчасининг ўрта гуруҳ тарбияланувчиси жисмоний зўравонликка учраганди. Тарқалган кадрларда педагог қизнинг бошига бир неча марта мушт туширгани акс этган. Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигининг (МТМВ) муносабати одатий сценарийга мувофиқ бўлди: воқеадан уч кун ўтгач, ходим билан меҳнат шартномаси бекор қилинди ва материаллар ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларига топширилди, бунга "ҳар қандай шаклдаги зўравонликка йўл қўйилмаслиги" тўғрисидаги доимий баёнот илова қилинди.
Яна бир шов-шувли ҳолат Оҳангаронда юз берди, бу ерда жисмоний босим психологик тазйиқ билан алмаштирилди. Мактабгача таълим ташкилотларидан бирининг тарбиячиси тинч соатда ухлай олмаётган тарбияланувчини таҳқирлади. У йиғлаётган болани уяли телефонда тасвирга олиб, ҳақоратлар билан бирга давом эттирган. Ижтимоий тармоқларга тарқалган видеоёзувга зудлик билан муносабат билдирилди - ўша куниёқ ходим ишдан бўшатилди, Мактабгача таълим вазирлиги эса педагогларга касбий одоб-ахлоқ ва болалар хавфсизлиги ҳақида яна бир бор эслатди.
Баъзан муассасалар маъмурияти ўз обрўсини сақлаб қолиш учун сукут сақлаш ва масъулиятдан қочиш тактикасини танлайди. Бу 2026 йил февраль ойида пойтахтдаги "Idea Kindergarten" хусусий боғчасида содир бўлган, у ерда педагог мусиқа дарси пайтида беш ёшли болага тарсаки туширган. Муассаса раҳбарияти хатоларни тан олиш ва вазиятни тизимли таҳлил қилиш ўрнига, тарбияланувчиларни "бошқарилмайдиган" деб айблашга ҳаракат қилди. Оқибатда маъмурият ушбу гуруҳни бутунлай тугатиш, ижтимоий тармоқлардаги аккаунтларини ёпиш ва ғазабланган ота-оналарнинг саволларини жавобсиз қолдиришдан бошқа илож топмади.
2026 йил март ойида Жиноят ишлари бўйича Жиззах вилояти Мирзачўл туман суди ўтган йилнинг октябрь ойида бир ярим ёшли қизалоқ вафот этган "Меҳрли юлдуз" хусусий болалар боғчаси раҳбариятига нисбатан ҳукм чиқарди. Тергов ва суд жараёни ҳайратланарли тафсилотларни очиб берди: муассаса раҳбари кўпроқ фойда олиш мақсадида ҳеч қандай ҳужжатларсиз ва тиббий маълумотномаларсиз уч ёшдан кичик болаларни қабул қилиб, қонунни қўпол равишда бузган. Фожиа содир бўлган куни тарбиячи 26 нафар болага қараб туриш учун ёлғиз қолди - меъёрларга кўра, гуруҳга ёрдамчи керак эди, аммо раҳбарият хавфсизликни тежашни афзал кўрди. Тегишли назоратдан четда қолган бола ҳеч қандай тўсиқсиз ҳовлига чиқиб, ҳовузда чўкиб кетди.
Шу билан бирга, кенг кўламли молиявий фирибгарликлар ҳам фош этилди: мудир ўзини электрон тизимда тўлақонли тарбиячи сифатида расмийлаштириб, қўл остидаги ходимларнинг банк карталарини олиб қўйган ва бюджет маблағларини ўзлаштирган, шу тариқа 29 миллион сўмдан ортиқ маблағни ўғирлаган. Инсон ўлимига олиб келган ўз вазифаларини лозим даражада бажармаганлиги, ўғирлик ва сохталик учун собиқ раҳбар жарима ва таълим соҳасида ишлашни тақиқлаш билан 5 йилга озодликни чеклаш жазосига ҳукм қилинди. Катта гуруҳ билан ёлғиз қолган тарбиячига, унинг пушаймонлиги ва фарзандлари борлигини инобатга олган ҳолда, суд 3 йил муддатга озодликни чеклаш жазосини тайинлади.
Яна бир шов-шувли воқеа Тошкентдаги Best Kinder Land хусусий боғчасида содир бўлди. Бу ҳақда йил бошида Nemolchi.uz лойиҳаси асосчиси Ирина Матвиенко маълум қилган эди. Нутқ ривожланиши орқада қолган уч ёшли боланинг ота-онаси тарбиячининг болани мунтазам равишда бошига уриб, куч билан тўшакка қисиб қўйганини айтди. Улар ўғлининг кўкарганини кўриб, камера ёзувларини талаб қилишди. Маъмурият фақат бир кунлик хроникани кўрсатди, аммо бу шафқатсиз муносабатни тасдиқлаш учун етарли эди. Боғдаги видеоёзувларнинг қолган архиви ўчириб ташланган. Бошидан кечирган стресс туфайли боланинг хулқ-атвори ўзгарди – у ҳар қандай кескин ҳаракатдан чўчий бошлади.
Кейинги тергов кутилмаган сценарий бўйича давом этди. Болалар боғчасига келган она ҳиссиётга берилиб, тарбиячининг сочидан ушлади. Натижада ҳуқуқ-тартибот идоралари ходимлари зудлик билан ота-онага нисбатан майда безорилик учун маъмурий иш қўзғатишди. Шу билан бирга, тарбиячининг ҳаракатлари енгилроқ модда - енгил тан жароҳати етказиш билан малакаланди. Зўравонликнинг тизимлилигини исботлаши ва қийноққа солиш бўйича жиноий иш қўзғатилишига сабаб бўлиши мумкин бўлган йўқолган ёзувларни ҳеч ким қидирмади. Ота-онанинг сўзларига кўра, участка инспектори видеони тиклаш чораларини кўрмаган, оилани иш материаллари билан таништиришдан бош тортган ва ҳужжатлардан фотонусха олишни тақиқлаган.
Муштумзўр педагоглар
Болалар омбудсмани идораси маълумотларига кўра, болаларга нисбатан зўравонлик билан боғлиқ ҳар тўртинчи мурожаат айнан педагогларнинг ноқонуний хатти-ҳаракатлари билан боғлиқ. Бу рақамлар бутун мамлакат бўйлаб ўрта таълим муассасаларидаги мунтазам жанжаллар билан тасдиқланади, бу ерда маъмурият ва ўқитувчилар томонидан куч ишлатиш ҳали ҳам таълим жараёнининг бир қисми сифатида қаралади.
Ўқув йилини якунлашдаги асосий мактаб можароси Тошкентнинг Мирзо Улуғбек туманидаги 275-мактабдаги воқеа бўлди. 2026 йил май ойида информатика ўқитувчиси дарс пайтида дарсга халақит берган 9-синф ўқувчиси билан жанжаллашиб қолган. Оғзаки жанжал тезда бир томонлама калтаклашга айланиб кетди: видеода ўқитувчи ўсмирнинг боши ва танасига зарбалар бераётгани, бошқа ўқувчилар аралашишга уринганидан кейин ҳам тўхтамаганини кўриш мумкин. Жабрланувчи шифохонага ётқизилган, ИИБ эса зудлик билан педагогга нисбатан Жиноят кодексининг 105-моддаси ("Қасддан баданга ўртача оғир шикаст етказиш") билан жиноят иши қўзғатган. Бироқ, бу ҳикоянинг якуни воқеанинг ўзидан кўра кўпроқ шов-шувга сабаб бўлди. Текширув натижаларига кўра, ўқитувчилар тўлиқ оқланди. Ҳуқуқ-тартибот идоралари можаронинг тўлиқ видеотасвирини ўрганиб чиқиб, ўқитувчи "қонун доирасида ҳаракат қилган," яъни дарсда тартибни ҳимоя қилган, деган хулосага келди. Маълум бўлишича, мактаб ўқувчиси мунтазам равишда дарсларни бузган ва ўқитувчиларни ҳақорат қилган, унинг ота-онаси эса ўғлининг дарс қолдиргани учун аввал ҳам жазоланган. Натижада жиноят иши ёпилиб, ўқувчининг ота-онаси маъмурий жавобгарликка тортилди.
Ушбу ҳукмга жамоатчиликнинг муносабати жуда хилма-хил бўлди. Бир томондан, ишнинг ёпилиши инсон ҳуқуқлари фаолларини хавотирга солди, улар тизим амалда жисмоний кучни назорат воситаси сифатида қонунийлаштирди, деб ҳисобладилар. Бошқа томондан, кўпчилик учун кутилмаган ҳолда, интернет ҳамжамияти ва ота-оналар ҳамжамиятининг катта қисми ўқитувчини ҳимоя қилди. Ижтимоий тармоқларда замонавий ўқитувчиларнинг тажовузкор ўсмирлар олдидаги тўлиқ ҳуқуқсизлиги ҳақида кенг кўламли мунозаралар авж олди, оқлов ҳукми эса ўқитувчига ўз қадр-қиммати ва синфдаги тартибни ҳимоя қилиш ҳуқуқини қайтарган ноёб претседент деб аталди.
Бундай ҳодисаларнинг географияси пойтахтдан анча узоққа боради. 2026 йил апрель ойида Самарқанд вилоятининг Ургут туманида 2-мактабда маъмурият вакили тўққизинчи синф ўқувчисини калтаклагани акс этган кадрлар жамоатчиликка маълум бўлди. Вилоят мактабгача ва мактаб таълими бошқармаси стандарт алгоритм бўйича муносабат билдирди: болаларга нисбатан зўравонликни қатъиян қоралаш, махсус ишчи гуруҳни чақириш ва ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларини жалб қилиш. Бироқ, амалиёт шуни кўрсатадики, идораларнинг аралашуви камдан-кам ҳолларда тизимли кадрлар ёки услубий хулосаларга айланади.
Агар маъмуриятнинг зўравонлиги оғир тиббий оқибатларга олиб келмаса, жойлардаги тегишли тузилмалар ходимларнинг масъулиятини камайтиришга моил бўлади. Шундай қилиб, 2026 йил январь ойида Андижон вилояти Избоскан туманида 11-мактаб директори ўринбосари қўлида таёқ билан ўқувчига қарши чиқиб, уни калтаклаган ва куч билан бинога итариб юборган. Туман таълим бошқармаси ўқитувчининг хатти-ҳаракатлари касбий меъёрларни қўпол равишда бузишини тан олди, бироқ жазо оддий ҳайфсан билан чекланди. Бу тизимнинг жисмоний босимга нисбатан бағрикенглик чегарасини яққол кўрсатади - куч ишлатиш одоб-ахлоқ қоидаларини бузиш деб тан олинади, аммо ҳар доим ҳам болалар билан ишлашдан ҳақиқий четлаштиришга олиб келмайди.
Бундан ташқари, ўқитувчиларнинг тажовузкорлиги баъзан дарс вақтидан анча ташқарига чиқиб кетади. Самарқанд вилояти Нуробод туманида 20-мактабнинг жисмоний тарбия ўқитувчиси 2026 йил апрель ойида тунда тўрт нафар ўқувчининг уйига бориб, уларни мажбуран олиб кетган ва калтаклаган. Ҳозирда ҳуқуқ-тартибот идоралари унинг ҳаракатлари сабаблари ва тунги ташрифнинг қонунийлигини аниқламоқда.
Юқори синф ўқувчилари жисмоний босимга дуч келса, бошланғич синфларда зўравонлик кўпинча психологик террор шаклини олади. Ангренда 22-мактаб 2-синф ўқувчиларининг ота-оналари боланинг рюкзагига диктофон яшириб, зўравонликни ҳужжатлаштиришга муваффақ бўлишди. Тўрт соатлик аудиоёзувда ўқитувчининг мунтазам таҳдидлари ва ҳақоратлари қайд этилган. Ота-оналар қонталаш бўлган болаларнинг суратларини тақдим этганидан сўнг, ўқувчилардан бири мия чайқалиши билан касалхонага ётқизилганидан кейин, ўқитувчи жиноий жавобгарликдан қочиб, ўз хоҳиши билан ишдан бўшаб кетди.
2025 йил октябрь ойида Самарқанд вилояти Қўшработ туманидаги 71-мактабнинг болани бошига урган кадрлар ходими иши ҳам худди шундай тарзда - хизмат текширувидан сўнг ишдан бўшатиш билан якунланди.
Педагоглар болаларга жисмоний тазйиқ ўтказиш билан бирга кучли руҳий таъсир ҳам ўтказадилар. Тошкентда ўқитувчи 7-синф ўқувчисининг сочини дарс пайтида бутун синф кўз ўнгида мажбуран кесиб ташлади. Қизчанинг онаси мактабга текшириш учун келганида, ўқитувчи участка ходими иштирокида таълим муассасаси ҳудудида "болага тегишга ҳақли" эканлигини айтди ва етказилган маънавий зарар нимадан иборат эканлигини чин дилдан тушунмади. Онанинг аризасига қарамай, маъмурият ва ҳуқуқ-тартибот идоралари икки ҳафта давомида ҳеч қандай процессуал қарор қабул қилмади. Натижада можаро фақат оғзаки узр сўраш билан якунланди, иш эса амалда оддий "маиший низо"га айлантирилди.
Катталар жазосизлигининг вояга етмаган қурбонлари
Таълим муассасаларининг деворлари болаларнинг хавфсизлигини кафолатлай олмаса, уларнинг ташқарисида вояга етмаганлар кўча билан юзма-юз қоладилар. Бу ерда, оила ва давлат назоратидан ташқарида, шафқатсизлик остонаси бутунлай тугайди ва ҳимоясиз ўсмирлар учун ўғирлаш, фоҳишахоналар ва гуруҳ бўлиб зўрлашларга айланади.
Кўча хавфининг кўламини Самарқанд вилоятининг Каттақўрғон туманида содир бўлган воқеа яққол кўрсатиб турибди. 2025 йил август ойида ўсмир қиз эрталаб уйдан нон олиш учун дўконга чиққан. Худди шу пайтда йўлдан тўрт нафар маст одам ўтирган автомобиль ўтиб кетди. Улардан бири йўл четида турган болани кўриб қолиб, дўстларига уни таниганини ва илгари тунги клубларда кўрганини айтди. Маст шериклар бир зумда қизни жинсий қониқиш учун ўғирлашга қарор қилишди. Икки эркак машинадан отилиб чиқиб, ўсмирни шафқатсизларча калтаклаган, сочидан тортиб, куч билан машинага итариб юборган. Қаттиқ бақириш, йиғлаш ва нон сотиб олиш учун қўлида 8 минг сўм ушлаб, ўзини ҳимоя қилишга уринишларига ўғрилар "Ички ишлар вазирлиги ходимлари" эканликларини ва уни "онасини ўлдиргани" учун ҳибсга олаётганликларини айтишди.
Фақатгина автомобиль салонида ўғрилар қурбонни адаштириб юборганликларини тушуниб етишган ва "объектни адаштириб юборганликларини" тушуниб, қўрқиб кетган болани шунчаки йўлга ташлаб кетишган. Суд жараёнида тўрталаси ҳам ўз қилмишларини мастлик ҳолати ва машъум хато билан оқлашга уриниб, айбига иқрор бўлишди. Натижада, жиноятнинг асосий ташаббускори 5,5 йилга, унинг шериклари эса 5 йилдан озодликдан маҳрум этилди.
Руҳий нуқсонлари бўлган болалар янада заифроқ бўлади. 2026 йил январь ойида Фарғона вилояти Учкўприк туманида тўрт нафар эркак руҳий ривожланишида нуқсони бўлган 14 ёшли қизни ижарага олинган бильярд залига олиб бориб, гуруҳ бўлиб зўрлаган. Ички ишлар бўлими томонидан 7 нафар шахс қўлга олинган бўлса-да, фақат 4 нафар асосий гумонланувчи ҳибсга олиниб, Жиноят кодексининг 118-моддаси 3-қисми билан иш қўзғатилган.
Шу билан бирга, мамлакатда ҳали ҳам рецидивлар ва педофилия учун ҳукм қилинган шахслар устидан назорат қилиш муаммоси ҳал этилмаган. 2025 йил октябрь ойида Тошкент вилоятида илгари жинсий жиноят учун судланган 31 ёшли эркак манзил-колониядан қочиб кетишга муваффақ бўлди ва мактабдан қайтаётган учинчи синф ўқувчисига ҳужум қилди. Кейинроқ тергов ҳибсхонасининг қочиб кетган ходимларига нисбатан жиноий иш қўзғатилгани ҳақида маълумот пайдо бўлди. Шу ойда Наманган вилоятининг Янгиқўрғон туманида 38 ёшли эркак оилавий тўй пайтида 7 ёшли қариндошини зўрлаб, болани реанимацияга жўнатган. Маълум бўлишича, ушбу жиноятчи 2014 йилда номусга тегиш ва безорилик учун 10 йил, 2020 йилда эса худди шу модда бўйича яна 10 йилдан ортиқ муддатга қамалган. Педофилия учун икки марта судланган зўравон 2025 йилда қандай қилиб озодликка чиққани ҳақида расмий тузилмалар изоҳ беришни истамади. Бу ҳолат депутатларни яна бир бор бундай жиноятчиларга нисбатан амнистия ҳуқуқисиз ва режимни юмшатмасдан, муросасиз умрбод қамоқ жазосини жорий этиш ташаббуси билан чиқишга мажбур қилди.
Nemolchi.uz инсон ҳуқуқлари лойиҳасининг Хоразм вилоятидаги янги суриштируви зўравонларни ҳимоя қилувчи ҳуқуқий эквилибристика апофеози бўлди. 2026 йил апрель ойида жамоатчилик бир неча ой давомида маҳаллий фоҳишахонада ушлаб турилган ва фоҳишалик билан шуғулланишга мажбурланган 15 ёшли қизнинг ҳикоясини билиб олди. Фоҳишахона ташкилотчиси 42 ёшли Соҳиба Рўзимова фирибгарлик учун судланган ва пробация назорати остида бўлиб, аёлларни эксплуатация қилиш учун конвеер ташкил қилган.
Ўсмирнинг иродасини бутунлай синдириш учун қўшмачи аёл тотал психологик террор тизимини йўлга қўйди. У қизни "органлардаги чексиз алоқалар" билан қўрқитди, қийин ўсмирлар учун махсус колония билан қўрқитди ва қочган тақдирда уни "ўлдириб, жасадини ҳеч ким тополмайдиган қилиб яширишини" ваъда қилди. Жабрланувчида уй бекасининг қудратига шубҳа йўқ эди: туман ИИБ ходимлари бу уйга тез-тез келиб туришар, Рўзимованинг ўзи эса вақти-вақти билан милиция кийимини кийиб кўрарди. Бундан ташқари, ушбу воқеанинг бошида Рўзимова қизчани туман ИИБ биносига олиб келган, у ерда вояга етмаганлар ишлари бўйича катта инспектор майор Баҳром Каримов хонада расмий сўроқ қилиш ўрнига, 15 ёшли ўсмирнинг шахсини аниқлаш ва болани ота-онасига қайтаришга уринмасдан, унинг шахсий автомобилида қўшмачи билан "профилактик суҳбат" ўтказишни афзал кўрган.
2025 йил апрель ойининг ўрталаридан май ойигача эксплуатация тизимли равишда амалга оширилди. Эркакларнинг ташрифлари учун Рўзимова 200 минг сўмдан бир миллион сўмгача олган ва қизни ҳар қандай қаршилик учун калтаклаган.
Жиноят иши материалларида қиз билан танишиш учун мунтазам равишда пул тўлаб келган Хоразм вилоятининг тўққиз нафар фуқаросининг исмлари келтирилган. Улардан бирининг кўрсатмалари содир бўлган воқеанинг сурбетлигини яққол кўрсатиб беради: эркак судда жабрланувчининг вояга етмаганлигини аввалдан билганини тўғридан-тўғри тан олди. Бундан ташқари, у фоҳишахона эгаси билан атайлаб савдолашиб, хизмат нархини 400 минг сўмдан 300 минг сўмга туширишга муваффақ бўлган, шундан сўнг болани олиб кетган. Кейинчалик у ўз ҳаракатларини бундай жиноятлар учун стандарт бўлган ибора билан оқлашга ҳаракат қилди - гўёки қиз "қаршилик қилмаган." Содир этилган жиноятлар мажмуи бўйича фоҳишахона ташкилотчиси Соҳиба Рўзимова бор-йўғи 6 йил-у 2 ой муддатга озодликдан маҳрум этилди. Айни пайтда майор Баҳром Каримов бугунги кунга қадар ички ишлар органларида вояга етмаганлар билан ишлаш бўйича катта инспектор лавозимида хизматни давом эттирмоқда. ИИВ унинг жабрланувчи билан шахсий автомобилидаги учрашувини расман "профилактик суҳбат" деб атади, Бош прокуратура эса офицернинг ҳаракатларига ҳуқуқий баҳо бериш учун суддан материаллар идорага шунчаки "келмаганини" маълум қилди.
Бироқ, жараённинг энг шов-шувли ва қўрқинчли натижаси шундаки, 15 ёшли қизга кириш ҳуқуқини онгли равишда сотиб олган тўққиз эркакдан бирортаси ҳам жазоланмади. Учтасига нисбатан жиноят аломатлари йўқлиги сабабли иш ёпилди, қолган олтитага нисбатан эса айбдорлик масаласини ҳал қилмасдан иш юритиш тугатилди.
Бу воқеа 2023 йилдаги шов-шувли "Хоразм иши" билан бевосита ва оғриқли ассоциацияларни келтириб чиқаради. Ўшанда вилоят адлия ва фавқулодда вазиятлар бошқармалари раҳбарлари Урганч шаҳридаги болалар уйининг вояга етмаган уч нафар тарбияланувчиси билан ўн ой давомида жинсий алоқа қилган. Юқори мартабали амалдорлар етимларнинг заифлиги ва ночорлигидан худди шундай сурбетларча фойдаланиб, дастлаб озодликни чеклаш жазосини олишди, уни фақат жамоатчиликнинг кучли босими остида апелляция суди уч йиллик қамоқ жазосига алмаштирди.
Аммо шуни тушуниш керакки, юқорида тавсифланган ва эълон қилинган барча ҳолатлар ижтимоий тармоқлар ва янгиликлар хабарларига сингиб кетган музтоғнинг фақат учидир. Болалар жароҳатлари ва яширин зўравонликларнинг улкан кўлами ҳали ҳам тизим ва жамият учун кўр ҳудудда қолмоқда.
Ҳукумат нима қиляпти?
Давлат институтлари чақириқларга жавоб бермоқда ва қонунчиликдаги тектоник силжишларни инкор этиш адолатдан бўлмайди. 2026 йил 1 апрелдан бошлаб Ўзбекистонда вояга етмаганларга нисбатан жинсий зўравонлик учун умрбод қамоқ жазоси жорий этилди ва бундай жиноятларни тергов қилиш прокуратура органларининг мутлақ ваколатига ўтказилди. Март ойида мамлакатда аёллар ва болаларга нисбатан руҳий, жисмоний ёки жинсий зўравонликда айбланган шахсларнинг ягона реестри - "қора рўйхат" ишга туширилди. Бундан ташқари, 2026 йил сентябрь ойидан бошлаб ҳар бир жабрланган бола биринчи процессуал ҳаракатдан бошлаб давлат адвокатига эга бўлади, унинг кўрсатмалари эса мажбурий тартибда видеога ёзиб борилади - бу вояга етмаганларни сўроқлар ва юзма-юз учрашувларда бошдан кечирган даҳшатларини қайта-қайта сўзлаб, руҳиятини жароҳатлаш заруратидан халос этади.
Аммо энг қаттиқ моддалар ҳам жамоатчилик қўрқуви ва бехабарлиги олдида ожиздир. 10 мингдан ортиқ болани қамраб олган кенг кўламли сўровлар ваҳимали ҳақиқатни очиб берди - уларнинг аксарияти ҳали ҳам ёрдам сўраб қаерга ва қандай мурожаат қилишни билмайди. Ўсмирлар катталар уларга ишонмаслигидан ваҳимага тушадилар, жамоатчиликнинг қоралашидан қўрқадилар ва шу сабабли бошдан кечирган зўравонликлари ҳақида ойлаб жим турадилар.
Болалар омбудсмани Сурайё Раҳмонованинг таъкидлашича, "Фожиа содир бўлганидан кейингина ишга тушириладиган ҳеч бир тизим самарали бўла олмайди." Шу билан бирга, у жамият аста-секин сукут сақлаш тўсиғини енгиб ўтаётганини таъкидлайди. Бу энг муҳим ментал ўзгаришдир: агар илгари бундай воқеалар беадабларча тўхтатилган ва оила, мактаб ёки маҳалла ичида абадий кўмилган бўлса, бугунги кунда улар тобора кўпроқ оммавий майдонга чиқмоқда.
Албатта, бу ривожланиш бор ва уни эътироф этиш зарур. Бироқ, ҳудудларда қайд этилган болаларга нисбатан зўравонлик ҳолатлари енгил моддалар билан квалификация қилинаётган, таълим муассасалари маъмуриятлари ва жойлардаги идоралар "ўз хоҳишларига кўра" навбатчи ҳайфсанлар ва ишдан бўшатишлар билан қутулаётган, болалар фоҳишахоналари ташкилотчилари ва мижозлари эса тегишли жиноий жавобгарликдан қочаётган бир пайтда, Ўзбекистонда қонун ва ўсиб келаётган авлоднинг ҳақиқий хавфсизлиги ўртасида улкан, оғриқли масофа сақланиб қолмоқда.
Ҳуқуқни муҳофаза қилиш, суд ва ҳуқуқни қўллаш тизимларининг ёндашувлари тубдан қайта кўриб чиқилмаса, мамлакатда Халқаро болаларни ҳимоя қилиш куни байрам эмас, балки ҳар йили оғир ва ташвишли муҳокамалар учун сабаб, бола ҳуқуқларининг устуворлиги ҳақидаги ҳар қандай баландпарвоз шиорлар эса фақат қоғоздаги қуруқ декларация сифатида қолади.
Изоҳлар мавжуд емас