Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. "Чегара билмас репортёрлар" (RSF) халқаро ташкилоти 2026 йилда журналистлар ва оммавий ахборот воситалари фаолиятига тўсқинлик қилган 33 нафар шахс ва ташкилотдан иборат рўйхатни эълон қилди. Унда Қозоғистон президенти Қосим-Жомарт Тоқаев, АҚШ президенти Дональд Трамп, Россия президенти Владимир Путин ва Туркия президенти Режеп Таййип Эрдоған ҳам бор.
RSF ушбу рўйхатни 2 ноябрь — Журналистларга қарши жиноятлар учун жазосизликка барҳам бериш халқаро куни муносабати билан эълон қилган. Ташкилот унга 2026 йил давомида журналистларнинг ишлашига босим ўтказган, уларни таъқиб қилган ёки мустақил медиа фаолиятини чеклашга уринган шахслар ва тузилмаларни киритган.
Рўйхат бешта йўналишга ажратилган: сиёсий, хавфсизлик, ҳуқуқий, иқтисодий ва ижтимоий босим. Унда давлат раҳбарлари билан бир қаторда ҳарбий тузилмалар, йирик компаниялар, медиа ташкилотлар ва жиноий гуруҳлар ҳам бор.
Қозоғистон президенти қандай сабаб билан рўйхатга киритилди?
Қосим-Жомарт Тоқаев RSF таснифида журналистларга нисбатан суд жараёнлари ва ҳуқуқий босим ўтказиш билан боғлиқ тоифага киритилган. Ташкилот Қозоғистонда мустақил журналистлар учун шароит тобора чекланаётганини, "ёлғон ахборот тарқатиш" айбловлари бўйича жиноий ишлар, маъмурий босим ва таҳдидлар ўзини ўзи цензура қилиш муҳитини кучайтираётганини таъкидлаган.
RSF 2026 йилдаги ҳолатлар сифатида мустақил KazTAG ахборот агентлиги раҳбарлари Амир Касенов ва Асет Матаевнинг ҳукм қилиниши, уларга беш йил давомида журналистика билан шуғулланиш тақиқланганини келтирган. Шунингдек, ташкилот 15 мартдаги конституциявий референдумни ёритиш жараёнида журналистлар ушлангани ва хорижий мухбирларнинг аккредитациясига чекловлар сақланганини қайд этган.
Ташкилот 2024 йил июнь ойида Киевда отиб ўлдирилган қозоғистонлик блогер Айдос Садиқов иши бўйича ҳам жавобгарлик таъминланмаганини рўйхатга киритиш сабабларидан бири сифатида кўрсатган.
Трамп рўйхатга биринчи марта киритилди
АҚШ президенти Дональд Трамп 2026 йилги рўйхатдан илк бор жой олди. RSF унинг иккинчи президентлик муддати давомида журналистларга нисбатан танқидий муносабат, оммавий ахборот воситаларини сиёсий тарғибот воситаси сифатида кўрсатишга уриниш ва журналистлар фаолиятига жисмоний чекловлар қўйилишини асос қилиб келтирган.
Россия президенти Владимир Путин ва Никарагуа раҳбарлари Даниэль Ортега ҳамда Росарио Мурильо ҳам сиёсий босим тоифасида қайд этилган.
Хавфсизлик билан боғлиқ тоифага Исроил қуролли кучлари, Хитой Коммунистик партияси, Мексикадаги жиноий картеллар, Саудия Арабистони валиаҳд шаҳзодаси Муҳаммад бин Салмон ва Миср президенти Абдулфаттоҳ ас-Сиси киритилган.
Ҳуқуқий босим тоифасида Тоқаев ва Эрдоғандан ташқари Россиянинг Роскомнадзор идораси, Ҳиндистондаги Adani Group конгломерати ҳам бор. Иқтисодий босим тоифасида Alphabet ва Meta компаниялари, ижтимоий босим тоифасида эса Илон Маск, Аргентина президенти Хавьер Милей ва бошқалар қайд этилган.
Рўйхат қандай мезонлар асосида тузилган?
RSF маълум қилишича, "Матбуот эркинлигига таҳдид солувчилар" рўйхати ташкилотнинг йиллик Матбуот эркинлиги индексига қўшимча тарзда шакллантирилади. Индекс мамлакатлардаги матбуот эркинлиги ҳолатини баҳоласа, янги рўйхат журналистлар фаолиятига бевосита тўсқинлик қилаётган шахслар ва тузилмаларни кўрсатишга қаратилган.
Номзодлар 2026 йил давомидаги ҳаракатлари асосида танланган. Бунда журналистларни давлат механизмлари орқали сукут сақлашга мажбурлаш, жисмоний зўравонлик, қамоққа олиш, таҳририятларни молиявий босим остига қўйиш, қонундан журналистларни таъқиб қилиш учун фойдаланиш ва касбга нисбатан нафрат уйғотиш каби ҳолатлар ҳисобга олинган.
Ташкилот раҳбари Тибо Брюттен рўйхат субъектив хусусиятга эга эканини тан олган. Унинг таъкидлашича, унга фақат 2026 йил давомида оммавий ахборот воситаларига қарши мақсадли ҳаракатлар қилгани аниқ кўринган шахслар ва ташкилотлар киритилган.
RSF рўйхатига Ўзбекистон вакиллари киритилмаган.
Изоҳлар мавжуд емас