Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Сўнгги йилларда ўзбек телевидениесида миллий сериаллар, бадиий фильмлар ва турли кўп қисмли лойиҳалар сони кескин ошди. Қарийб ҳар бир телеканал прайм-тайм вақтини янги драма ва новеллаларга бўлиб бермоқда. Бироқ экрандаги бу "оммавий ишлаб чиқариш" сифатнинг кескин пасайишига, мазмуннинг саёзлашишига ва энг асосийси, санъат ва ҳақиқат ўртасидаги табиий мувозанатнинг бузилишига олиб келмоқда.
Бугунги сериалларнинг мутлақ кўпчилиги фақат бир йўналишга — сохта, ҳаётдан узилган ва юзаки "келиншунослик" мавзусига боғланиб қолди. Томошабинлар бу каби новеллалардаги сунъийлик, такрорланаверадиган бемаъни сюжетлар ва профессионаллик етишмаётганидан очиқдан-очиқ норози бўлмоқдалар.
Образларнинг ҳаётийликдан йироқлиги ва сунъийлик
Аввало, бу каби сериаллардаги образларнинг ҳаётийликдан бутунлай йироқлиги диққатни тортади. Ҳар қандай киноасарнинг муваффақияти томошабин унда ўзини ёки атрофидаги реал одамларни кўра олишига боғлиқ. Аммо бугунги ўзбек сериалларида бутунлай бошқа "параллел олам" тасвирланмоқда.
Масалан, қишлоқда ёки оддий шаҳар хонадонида яшайдиган, эрталаб соат тонгги 5 да уйғониб сигир соғадиган ёки ҳовли супурадиган ёш келинларнинг юзида мукаммал макияж, сочлари соатлаб салонда қилинган турмак, устида эса қимматбаҳо бижутерия ёки кўчаникидек кечки кўйлак бўлади. Бу ҳолат кадрнинг табиийлигини бутунлай йўқотади.
Реал ҳаётда ҳеч бир ўзбек келини уй ичида ва рўзғор юмушларини бажараётганда бундай кўринишда юрмайди. Бунга қўшимча равишда, камбағал ёки ўрта ҳол оила сифатида кўрсатилаётган хонадонларнинг ўзи евроремонт қилинган, қимматбаҳо мебеллар ва мушакбозликни эслатувчи люстралар билан тўла бўлади. Қаҳрамонларнинг кийиниш маданияти ҳам уларнинг кинодаги ижтимоий мақомига ва маънавий қиёфасига ҳеч қачон тўғри келмайди.
Актёрлик маҳорати ва мимика муаммоси
Иккинчи ачинарли жиҳат — актёрлик маҳоратининг сустлиги, мимика ва ҳиссиётларнинг "ўлик"лигидир. Кино – инсон руҳияти ва мураккаб кечинмаларини очиб берадиган ойна. Аммо "келиншунослик" мавзусидаги сериалларимизда актёрларнинг профессионал маҳорати етишмаслиги яққол кўзга ташланади.
Диалоглар пайтида актёрларнинг юз мушаклари деярли ишламайди. Улар ҳиссиётсиз, китобий жумлаларни ёдлаб олган ўқувчидек ёки суфлёрга қараб ўқиётгандек гапиришади. Қўрқув, қувонч, изтироб ёки ғазаб саҳналарида ҳам қаҳрамонларнинг нигоҳи бир хил — бўм-бўш ва совуқ қолади.
Бундан ташқари, кўплаб актёрлар театр саҳнасидаги баландпарвоз, кескин ҳаракатлар ва баланд овозли гапириш маданиятини тўғридан-тўғри кинога кўчириб ўтказишмоқда. Натижада экранда табиий жонли одам эмас, балки жонсиз манекенлар ҳаракатланаётгандек таассурот уйғонади. Бу ҳолат режиссёрларнинг актёрлар билан етарлича ишламаслиги ёки вақт ва бюджетни тежаш мақсадида биринчи дублни қабул қилиб кетиши оқибатидир.
Оилавий муносабатлар ва эркак образининг топталиши
Учинчидан, бундай лойиҳаларда оилавий муносабатлар ва эркак образи бузиб кўрсатилмоқда. Миллий менталитетимиз ва урф-одатларимиз сериалларда гоҳида ҳаддан ташқари бўрттириб, гоҳида эса умуман тескари равишда – жуда пассив тарзда тасвирланади. Кўпгина сериалларда оила раҳбари бўлиши керак бўлган эр ёки қайноталар жуда ожиз, иродасиз, ҳеч нарсани ҳал қилмайдиган, хотини ёки онасининг измидан чиқа олмайдиган одам сифатида тасвирланади.
Уларнинг гапи ҳеч кимга ўтмайди, уйдаги барча муаммоларни фақат аёллар — қайнона ва келинлар жанжал орқали ҳал қилади. Қайнона-келин можаролари, оилавий хиёнатлар ва бойлик ортидан қувиш сюжетлари барча сериалларда бир хил сценарий асосида такрорланади. Ҳеч қандай психологик чуқурлик ёки ҳаётий мантиқ йўқ, фақат мазмунсиз бақир-чақир ва сохта кўзёшлардан иборат. Бу эса жамиятда эр ва ота институтининг обрўсига сезиларли даражада салбий таъсир кўрсатмоқда.
Конвейер тизими ва рейтинг қувғуни
Бундай сифатсиз контентнинг юзага келишига асосан вақт ва бюджет тақчиллиги сабаб бўлмоқда. Телеканаллар ва продюсерлар кунига бир қисмдан серия чиқариш ёки жуда қисқа муддатда кўп қисмли лойиҳани тугатишни талаб қилишади. Бундай конвейер усулида ишлаш ижодий жараённи ўлдиради: сценаримни қайта ёзишга, актёрларни синчковлик билан танлашга ва сифатли дубль олишга вақт қолмайди.
Шу билан бирга, профессионал сценаристларнинг етишмаслиги оқибатида кўпгина лойиҳалар ҳаваскор ёки интернетдаги тайёр хорижий сериаллар сюжетларини кўчирган ҳолда яратилмоқда. Телеканаллар учун ижтимоий тармоқларда шов-шув кўтариш, кишиларнинг ғазабини қайнатадиган арзон драмалар орқали рейтинг йиғиш асосий мақсадга айланиб қолган.
Хеч нарса бермайдиган сериаллар ва миллий маданият
Телевидение — инсонлар онги ва дунёқарашига таъсир қилувчи энг қудратли воситалардан биридир. Агар биз доимий равишда сунъий, ҳақиқатдан йироқ ва оилавий қадриятларни сусайтирадиган "келиншунослик" сериалларини кўрсатаверсак, бу жамиятнинг маънавий дидини ўлдиради.
Ўзбек сериаллари ўз аслиятига қайтиши, яъни реал ҳаёт ҳақиқий тилда, сохта пафоссиз, профессионал актёрлик маҳорати ва чуқур психологик ёндашув билан тасвирланиши зарур. Санъат ва телевидение одамлар онгини юксалтиришга хизмат қилиши керак.
Изоҳлар мавжуд емас