Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Албания пойтахти Тиранада бош вазир Эди Раманинг истеъфосини талаб қилаётган намойишлар олтинчи кундирки давом этмоқда. Университетлардаги шароит, таълим харажатлари, ишсизлик ва коррупциядан норозилик билан бошланган чиқишлар полиция билан тўқнашувлар, давлат идоралари ва бошқа биноларга ҳужумлар ҳамда ёнғинларга айланди. Ҳукумат раҳбари эса лавозимидан кетиш нияти йўқлигини билдирди.
Хабарларга кўра, норозиликнинг асосий иштирокчилари — ёшлар ва талабалар. Бироқ уларнинг талаблари фақат таълим тизими билан чекланмаяпти: намойишчилар ҳукуматдаги коррупция, иш ўринлари етишмаслиги ва мамлакатдаги ижтимоий тенгсизликдан ҳам норози.
Норозиликлар 13 октябрь куни Тиранадаги Таълим вазирлиги олдида кучайди. Талабалар университетлардаги шароитни яхшилаш, олий таълим харажатларини камайтириш, ёшларни молиявий қўллаб-қувватлаш ва ўқишни тугатганлар учун иш имкониятларини оширишни талаб қилди.
Намойишчиларнинг айтишича, муаммолар узоқ вақтдан бери ҳал этилмаяпти. Улар таълим тизимидаги камчиликларни мамлакатдаги кенгроқ ижтимоий муаммолар — бойлар ва камбағаллар ўртасидаги тафовут, ишсизлик ва давлат бошқарувига ишонч пасайиши билан боғламоқда. Кейинчалик талаблар қаторига бош вазирнинг истеъфоси ҳам қўшилган.
Намойишлар давомида вазият бир неча бор назоратдан чиқди. 14 октябрь куни намойишчилар Таълим вазирлиги биносига ўт қўйди, банк филиалларидан бири ҳам ёнғиндан зарар кўрган. Кейинги кунларда полиция билан тўқнашувлар кучайиб, кўчалардаги дўконлар ва давлат биноларига ҳам зарар етган.
18 октябрь куни полиция намойишчиларни тарқатиш учун кўздан ёш оқизувчи газ ва сув тўпларидан фойдаланган. Айрим намойишчилар полицияга тошлар, "коктейль Молотов" ва пиротехника воситаларини отган. Полиция резина ўқлардан ҳам фойдалангани хабар қилинган.
Албания Соғлиқни сақлаш вазирлиги маълумотига кўра, 18 октябрь куниги тўқнашувларда 28 киши жароҳатланган: уларнинг 19 нафари полиция ходимлари, тўрт нафари намойишчилар, яна тўрт нафари тасодифий йўловчилар ва бир нафари журналист бўлган. Вазирликнинг олдинги ҳисоботига кўра, 17 октябрдаги намойишларда 65 киши жароҳатланган.
18 октябрь ҳолатига кўра, намойишлар бошланганидан бери тўқнашувларда жами 272 киши жароҳатланган, уларнинг 169 нафари полиция ходимлари бўлган. Reuters маълумотига кўра, полиция намойишлар давомида юзлаб кишиларни ушлаган; 17 октябрга келиб ушланганлар сони 500 нафарга етган, уларнинг 330 нафари қўйиб юборилган.
Эди Рама 2013 йилдан бери Албания ҳукуматини бошқариб келмоқда. Унинг ҳукумати коррупция ҳақидаги айбловлар, ишсизлик ва давлат институтларига ишонч билан боғлиқ танқидларга дуч келган. 2025 йилги парламент сайловларида Рама бошчилигидаги Социалистик партия тўртинчи марта ғалаба қозонган. Бу эса ҳозирги намойишларни оддий талабалар акциясидан кенгроқ сиёсий норозиликка айлантирган омиллардан бири бўлмоқда.
Норозиликларнинг яна бир сабаби — Албаниянинг жанубий соҳилидаги экологик ҳимоя остидаги ҳудудда қимматбаҳо курорт қуриш лойиҳаси. У АҚШ президенти Дональд Трампнинг куёви Жаред Кушнер билан боғлиқ инвестиция ташаббуси сифатида тилга олинган. Лойиҳа атрофидаги баҳслар ҳукуматнинг қарорлари қанчалик очиқ қабул қилинаётгани ва маҳаллий аҳоли манфаатлари ҳисобга олинаётгани ҳақида саволларни кучайтирган.
Reuters маҳаллий аҳоли ерлари лойиҳа учун қонуний равишда сотилган-сотилмагани юзасидан эътирозлар бўлганини ёзган. Бироқ агентлик Кушнернинг ушбу низода қонунбузарликка йўл қўйганига далил топмаганини ҳам қайд этган.
Бош вазир истеъфога чиқиш талабини рад этган. Унинг таъкидлашича, намойишлар ҳукуматни эмас, Албаниянинг Европа Иттифоқига қўшилиш йўлини хавф остига қўймоқда. Рама зўравонликлар ортида ташқи кучлар турганини ҳам иддао қилган, аммо бу фикрини тасдиқловчи аниқ далил келтирилгани ҳақида хабар берилмаган.
Албания Европа Иттифоқига аъзо бўлишга интилаётган номзод давлат ҳисобланади. Шу сабабли мамлакатдаги сиёсий барқарорлик, коррупцияга қарши кураш ва давлат институтларининг ишлаши ЕИга қўшилиш жараёнида муҳим аҳамиятга эга. Рама ҳукумати коррупцияга қарши курашни кучайтирганини айтса-да, кўчалардаги норозиликлар жамиятда бу борадаги ишонч муаммоси сақланаётганини кўрсатмоқда.
Шунингдек, Францияда ҳам мактаб ўқувчилари ва талабаларнинг таълим шароитларидан норозилиги билан бошланган намойишлар яшаш харажатлари ошиши ва давлат хизматлари сифатининг пасайишига қарши кенг кўламли ҳаракатга айланганди. 17 октябрь куни мамлакатнинг турли шаҳарларида юз минглаб одамлар кўчага чиққан, айрим жойларда намойишлар тартибсизликлар, ёнғинлар ва полиция билан тўқнашувларга айланган. Президент Эммануэль Макрон 18 октябрь куни халққа мурожаат қилиб, зўравонликни қоралади ва норозилик иштирокчиларининг қонуний талабларини уларнинг жамоат тартибини бузган ҳаракатларидан ажратиш кераклигини таъкидлаган эди.
Изоҳлар мавжуд емас