Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Бир неча йил олдин Тошкентда ер участкасини очиқ савдоларда иштирок этмасдан олиш мумкин эди. Қонунда бир вақтнинг ўзида бир нечта механизмлар кўзда тутилган эди - ер ҳокимларнинг қарорлари асосида, инвестиция лойиҳалари ёки махсус дастурлар доирасида бериларди. Мажбурий аукционлар жорий этилгандан сўнг, шаҳар аввалги қоидалар бўйича қабул қилинган қарорларни қайта кўриб чиқишни бошлади. Текширувлар аллақачон минглаб фармойишларнинг бекор қилинишига, ўнлаб инвестиция шартномаларининг бекор қилинишига ва минглаб ноқонуний қурилишларнинг аниқланишига олиб келди.
Anhor.uz Тошкент ҳокимлиги маълумотларига таяниб хабар беришича, 2024 йилдан буён пойтахтда умумий майдони 166,84 гектар бўлган 8882 та ноқонуний қурилиш аниқланган. Ҳозирга қадар 5 984 та объект демонтаж қилиниб, 66,09 гектар ер майдони бўшатилди. Объектлар бўйича суд жараёнлари давом этмоқда.
Шу билан бирга, Тошкент шаҳар ҳокимининг 2011 йилдаги 574-сонли қарори асосида қабул қилинган 2087 та фармойиш бекор қилинди. Ҳужжат жисмоний ва юридик шахсларга ҳудудларни ободонлаштириш учун ер участкаларини аукционлар ўтказмасдан бириктириш имконини б берарди. Ушбу схема бўйича жами 712,38 гектар ер ажратилди.
2 август куни Олмазор туманидаги қурилиш майдонида тупроқнинг қулаб тушиши шаҳар ерларини тақсимлашнинг аввалги тизимига яна эътибор қаратишга сабаб бўлди. Журналистлар ушбу объект бўйича ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, илгари мактабга бириктирилган объект жойлашган ҳудуд 2020 йилда очиқ аукцион ўтказмасдан - ўша пайтда амалда бўлган давлат мулкини инвестиция мажбуриятлари билан сотиш механизми бўйича хусусий компанияга топширилганини аниқладилар. №
Ҳужжатларга кўра, 2019 йил охирида бино ва 3 006 квадрат метр ер участкасининг ҳуқуқ эгаси 243-сонли мактаб бўлган. 2020 йилнинг май ойидаёқ Давлат активларини бошқариш агентлиги ҳудудий бошқармаси DONMAH-IMEX компанияси билан инвестиция мажбуриятлари билан объект олди-сотди шартномасини т тузган эди. Мулк ҳуқуқи 2022 йил август ойида рўйхатдан ўтказилган.
Шу билан бирга, битим нархи, айнан шу компанияни танлаш асослари, инвестиция мажбуриятларининг мазмуни, шунингдек, собиқ таълим объектининг мақсади ўзгаришининг сабаблари ҳали ҳам номаълум.
Текширувда қайд этилишича, мажбурий аукционлар жорий этилгунга қадар Тошкент шаҳрида ерни рақобатли савдоларсиз беришнинг бир нечта механизмлари бир вақтнинг ўзида амал қилган. Ҳокимларнинг ободонлаштириш учун ер участкаларини бириктириш тўғрисидаги қарорларидан ташқари, 2018 йилдан бошлаб тадбиркорларга очиқ савдоларсиз инвестиция лойиҳалари учун аниқ ер участкаларини олиш имконини берувчи инвестиция муҳитини яхшилаш бўйича тажриба ҳам амалга оширилди. Бундан ташқари, инвестиция мажбуриятлари билан давлат мулкининг олди-сотди шартномалари ҳам қўлланилган.
Шу билан бирга, механизмларнинг ўзи ўша пайтда амалда бўлган қонунчиликда назарда тутилган ва ноқонуний деб ҳисобланмаган. Бироқ рақобат тартиб-таомилининг йўқлиги у ёки бу инвестор нима учун танланганлигини, объектлар қиймати қанчалик асосли бўлганлигини ва кейинчалик инвестиция мажбуриятлари тўлиқ ҳажмда бажарилганлигини баҳолашни қийинлаштиради.
Ҳозирда ҳукумат ушбу механизмлар бўйича қабул қилинган қарорларни қайта кўриб чиқмоқда. Ҳокимнинг 574-сонли фармойиши билан аввал ажратилган 254 та участкада ноқонуний қурилишлар аниқланган. 69 та ҳолатда мулкдорлар объектларни ихтиёрий равишда демонтаж қилишган. Яна 44 та участка бўйича даъволар қўзғатилди, улардан 36 таси қаноатлантирилди, қолганлари судларда кўриб чиқилмоқда.
Инвестиция эксперименти доирасида ер олган лойиҳалар алоҳида текширилди. Натижада инвестиция мажбуриятларини бажармаган тадбиркорлар билан тузилган 69 та шартнома бекор қилинди. Бўшатилган 74,1 гектар ер майдони шаҳар захирасига қайтарилди ва кейинчалик очиқ аукцион савдоларига чиқарилди.
Шу билан бирга, ер тақсимлаш бозорининг ўзи ҳам ўзгарди. 2021-2023 йилларда очиқ савдолар орқали умумий майдони 105,5 гектар бўлган 769 миллиард сўмлик 390 та участка сотилган бўлса, 2024 йил бошидан 2026 йил 1 августгача 4,951 триллион сўмлик 204,1 гектарлик 967 та участка сотилди.
Ҳокимлик маълумотларига кўра, нафақат аукционлар сони, балки пойтахтнинг марказий туманларида сотиладиган ер участкалари сони ҳам ошган. Шу билан бирга, тадқиқот муаллифларининг таъкидлашича, турли йиллардаги ер қийматини тўғридан-тўғри таққослаш эҳтиёткорликни талаб қилади, чунки кўрсаткичларга участкаларнинг жойлашуви, уларнинг майдони, мақсади ва бошқа омиллар таъсир қилади.
Илгари қабул қилинган қарорларни текшириш давом этмоқда. Ҳукумат шаҳар ҳудудларини ноқонуний қурилишлардан озод қилишда давом этмоқда, бир қатор объектлар бўйича суд жараёнлари ҳали якунланмаган. Шу билан бирга, Anhor.uz журналистлари 243-сонли мактабнинг собиқ объектини хусусий инвесторга ўтказиш ҳолатлари ва тузилган битим шартларига аниқлик киритиши керак бўлган сўровларга жавоб кутмоқда.
Изоҳлар мавжуд емас