Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Фискал таҳлиллар институти жисмоний шахсларнинг банк омонатларидан олинадиган фоиз даромадларини 5 фоизлик солиққа тортишни таклиф қилди. Институт ҳисоб-китобларига кўра, бу давлат бюджетига йилига қўшимча 1,4 триллион сўм тушум келтириши мумкин.
Институт ҳозирда мамлакатдаги пассив даромад турлари ичида фақат банк омонатларидан олинадиган фоизлар солиққа тортилмаётганини таъкидлаган. Шу боис ушбу даромадларни дивидендлар учун амал қиладиган 5 фоизлик ставка асосида солиққа тортиш таклиф қилинмоқда.
Мутахассислар халқаро тажрибага ҳам эътибор қаратиб, Қозоғистон, Озарбайжон ва Ҳиндистонда бундай даромадлар 10 фоиз, Индонезияда 20 фоиз, Германияда эса 26,4 фоиз ставка бўйича солиққа тортилишини қайд этган.
2026 йил 1 май ҳолатига кўра, Ўзбекистон банкларида жисмоний шахсларнинг 170 триллион сўмлик омонатлари мавжуд. Институт ҳисоб-китобларига кўра, омонатлар бўйича ўртача 16 фоизлик фоиз ставкасидан келиб чиқиб, 5 фоизлик солиқ жорий этилса, давлат бюджетига қўшимча 1,4 триллион сўм тушум келиши мумкин.
Бироқ мазкур ташаббус иқтисодиёт учун айрим хавфларни ҳам юзага келтириши мумкин. Аввало, бу аҳолининг банкларда жамғарма сақлашга бўлган қизиқишини пасайтириши эҳтимолдан холи эмас.
Инфляция шароитида фуқаролар омонат орқали ўз маблағларининг қадрсизланишини қоплашга ҳаракат қилади. Агар ушбу даромаддан ҳам солиқ ундирилса, омонатнинг жозибадорлиги камайиши мумкин.
Яна бир эҳтимолий хавф — долларга бўлган ички талабнинг ортиши. Солиқ жорий этилса, айрим омонатчилар ўз жамғармаларини сўмда эмас, хорижий валютада сақлашни афзал кўриши мумкин.
Бу эса валюта бозорида долларга бўлган талабни ошириб, айрим даврларда миллий валютага босим кучайиши ва валюта бозорида мувозанатга таъсир кўрсатиши эҳтимолини юзага келтириши мумкин.
Шу билан бирга, халқаро тажрибани мисол келтиришнинг ўзи етарли эмас. Чунки турли мамлакатларда инфляция, омонат фоизлари, аҳоли даромадлари ва молиявий бозорлар ривожланиш даражаси кескин фарқ қилади.
Шу сабабли хорижий амалиётни Ўзбекистон шароитига тўлиқ кўчиришдан олдин унинг эҳтимолий иқтисодий ва ижтимоий оқибатлари ҳар томонлама баҳоланиши лозим.
Ҳозирча мазкур ташаббус Фискал таҳлиллар институтининг таклифи бўлиб, у ҳали расмий қарор ёки қонун лойиҳаси эмас. Аммо бундай таклифлар кенг жамоатчилик ва экспертлар иштирокида муҳокама қилиниши, уларнинг аҳоли жамғармалари, банк тизими ва валюта бозорига таъсири пухта таҳлил қилиниши лозим.
Изоҳлар мавжуд емас