Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Ижтимоий тармоқлар ва профессионал онлайн ҳамжамиятларда Yandex Go хизмати ҳайдовчилари 15 декабрга белгиланган бир кунлик бойкотга чақириқларни фаол равишда тарқата бошладилар. Такси ҳайдовчилари сўнгги пайтларда тобора беқарор бўлиб бораётган иш шароитлари ва даромадларнинг пасайишидан норозилик билдириш учун шу куни йўлга чиқмоқчи эмас. Batafsil.uz мухбири вазиятга ойдинлик киритишга уринди.
Ҳайдовчилар нимадан норози?
Такси ҳайдовчиларининг ўзларининг хабарларига кўра, норозиликнинг асосий сабаби даромаднинг катта қисмини оладиган платформа комиссиясининг ошиши. Ёқилғи нархлари ва автомобилга хизмат кўрсатиш харажатларининг ошиши ортида бу айниқса кескин сезилмоқда. Ҳайдовчиларнинг таъкидлашича, саёҳатдан келадиган даромад камайиб бормоқда ва улар аввалги даромад даражасини сақлаб қолиш учун кўпроқ ишлашлари керак.
Бундан ташқари, тарифларнинг реал харажатларга мос келмаслиги кўпчиликни ташвишга солмоқда. Платформа алгоритмлари ҳар доим ҳам инфляция ва операцион харажатларни ҳисобга олмайди, бу эса ишни иқтисодий жиҳатдан самарасиз қилади.
"Бизга фақат ёқилғи қуйиш ва эҳтиёт қисмларни алмаштириш учун етади. Умуман пул топмаяпмиз," - дейди телеграмдаги "Водители Бухары" гуруҳи аъзоларидан бири. Унинг шикоятлари бошқа ҳамжамият аъзоларининг фикрлари билан ҳам тасдиқланади. Шунингдек, улар ички жарималар ва блокировкаларнинг шаффоф эмаслигидан норози: такси ҳайдовчилари нима учун жазоланганликларини тушунишмайди, чунки компания камдан-кам ҳолларда бунинг сабабларини тушунтиради. Буларнинг барчаси адолатсизлик ва ноаниқлик ҳиссини келтириб чиқаради, дейди гуруҳ аъзолари.
Афсуски, ушбу материал эълон қилинган вақтда Batafsil.uz сўровига Yandex Go агрегатори вакилларидан расмий изоҳ берилмаган.
Ҳайдовчилардан бири бўлажак акцияга изоҳ берар экан, бойкотда иштирок этиш эҳтимоли юқори эканини айтди. Унинг фикрича, 15 декабрь куни душанба кунини ҳисобга олган ҳолда таксилар етишмаслиги сабабли хизмат орқали саёҳат нархлари жуда юқори бўлади.
"Нима учун биз хизмат нархлари ошишини хоҳлаймиз? Йўловчилар учун такси шундоқ ҳам қиммат бўлиб қолганини тушунамиз, лекин ҳайдовчиларнинг харажатлари ҳам ошиб бормоқда. Комиссиялар ҳозир жуда юқори. Масалан, 2-3 йил олдин ҳисобингизда 10 минг сўм пул бўлса, 100 минг сўм атрофида ишлаб топишингиз мумкин эди. Ҳозир - тахминан 25 минг. Бундан ташқари, 4 фоизлик солиқ амал қилади. Шунинг учун биз тарифларни қайта кўриб чиқишни сўраяпмиз - бизнинг даромадимиз ҳақиқатан ҳам тушиб кетди. Ўтган йилнинг баҳорида кунига 700 минг сўм топишим мумкин эди ва бу яхши кўрсаткич ҳисобланарди. Ҳозир эса 350 минг ҳам ютуқ", - деди у.
Ҳайдовчиларнинг норозилиги нафақат юқори комиссия ва паст тарифлар, балки молиявий шаффофлик ва коммуникация масалаларига ҳам таъсир қилади. Ҳайдовчилардан бирининг айтишича, у ҳал қилиб бўлмайдиган солиқ ушлаб қолиш муаммосига дуч келганидан кейин бошқа компанияларда ишлашга мажбур бўлган.
"Мен бошқа компанияларга ишлашни бошладим, чунки "Яндекс" мендан 470 минг сўмни солиқ сифатида ечиб олди, гарчи улар шундоқ ҳам ҳар бир сафардан солиқ олишади. Аниқлашга ҳаракат қилдим, лекин таксопарк мени солиқ идорасига, солиқ идораси эса "Яндекс"га йўналтирди. Шундай қилиб, айлана бўйлаб юравердим. Ҳеч ким менга пулни қайтариб бермади", - дея изоҳ берди суҳбатдошимиз.
Нега айнан 15 декабрь?
15 декабрь санаси танлангани бежиз эмас, чунки шу куни Россия шаҳарларида оммавий норозилик намойишлари ўтказилиши режалаштирилган. Бу билан ўзбекистонлик ҳайдовчилар хорижлик ҳамкасбларига ҳам бирдамлик билдираётгандек. Бундай бирлашишнинг мақсади муаммолар ҳақидаги сигнални трансмиллий ва компания раҳбарияти ва жамоатчилик учун янада сезиларли қилиш орқали кучайтиришдир.
Айниқса, Брянск такси ҳайдовчилари ушбу акцияга фаол тайёргарлик кўрмоқда. Минтақавий ОАВ маълумотларига кўра, Брянскдаги ҳайдовчилар шу куни платформа орқали ишлашнинг паст тарифлари ва иқтисодий фойдасизлигидан норози бўлиб, умумроссия намойишига қўшилишга тайёрланмоқда.
Қозоғистон тажрибаси
Қўшни Қозоғистонда ҳам такси буюртма қилиш хизматлари, жумладан, "Яндекс.Такси" фаолияти атрофида кескинлик кузатилмоқда. Қозоғистонда 15 декабрга режалаштирилган ҳайдовчиларнинг оммавий иш ташлашлари ҳақида тўғридан-тўғри хабарлар ҳозирча расман йўқ бўлса-да, тарифлар, комиссия ва иш шароитлари билан боғлиқ муаммолар ҳайдовчилар, йўловчилар ва регуляторлар ўртасида кенг муҳокама қилинмоқда.
Аввалроқ Қозоғистондаги ҳайдовчилар хизмат кўрсатиш шартларидаги ўзгаришлар, бонусларнинг пасайиши ва комиссияларнинг ошишидан норози бўлиб, норозилик намойишларига чиқишган эди. Шундай қилиб, Олмаота вилоятида ҳайдовчилар 2023 йилда кафолатланган бонусларни бекор қилиш учун акциялар уюштирдилар, бу эса ўзгармас тарифлар ва юқори хизмат комиссияси шароитида уларнинг даромадларини сезиларли даражада камайтирди. Ҳайдовчилар бонуслар бекор қилинганидан кейин сафарлар амалда иқтисодий жиҳатдан фойдасиз бўлиб қолганини таъкидлаб, расмий идораларга агрегатор билан ҳамкорлик шартларини қайта кўриб чиқиш талаби билан мурожаат қилишган.
Ўшанда Қозоғистон Монополияга қарши курашиш агентлиги текширувдан сўнг "Яндекс.Такси"га тарифлар ўсишини чеклаш ва платформа ишига ўзгартиришлар киритиш мажбуриятини юклаган эди. Вазирлик компания икки йилда бир мартадан ортиқ "эконом" тарифи бўйича ҳайдовчилар учун комиссияларни оширмаслиги кераклиги ҳақида қарор чиқарди, шунингдек, нарх белгилашнинг ахборот очиқлигини ошириш ва регуляторни сафар нархини ошириш режалари ҳақида олдиндан хабардор қилиш мажбуриятини юклади. Бундан ташқари, сервис ҳайдовчилар учун бонусларни ошириш ва тарифларни ҳисоблашни янада шаффоф қилишга чақирилди. Бироқ, янги хабарларга қараганда, вазият яна издан чиққан.
Ўзбекистондаги ҳайдовчилар ҳамкорлик шартларини қайта кўриб чиқишга эриша оладими ёки акция платформа ва ижрочилар ўртасидаги кескинликни кучайтирадими, ҳозирча номаълум. Batafsil.uz вазиятни кузатиб боради.
Изоҳлар мавжуд емас