Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. "Риэлторлик фаолияти тўғрисида"ги янги қонун сертификатлаш талабларини четлаб ўтиш учун имконият қолдириши мумкин - Тошкентдаги кўчмас мулк бозори иштирокчилари воситачилик хизматларини ахборот-маслаҳат хизмати сифатида расмийлаштириш мумкинлигини таъкидладилар. Давлат активларини бошқариш агентлиги вакиллари муаммо мавжудлигини тан олди, бироқ риэлторлар ва агентларнинг ваколатларини янги соҳа стандартлари ишлаб чиқилгандан сўнг узил-кесил чегаралаш мумкинлигини маълум қилди.
21 август куни Тошкентда бўлиб ўтган учрашувда Олий Мажлис, ЎзЛиДеП, Адлия вазирлиги, Давлат активларини бошқариш агентлиги ва Риэлторлар палатаси вакиллари бозор мутахассисларига янги қонун қоидаларини тушунтирган эди.
Муҳокамага “риэлтор” ва “кўчмас мулк агенти” мақомидаги фарқ сабаб бўлди. Қонунга кўра, малака сертификатига эга бўлган жисмоний шахс риэлтор ҳисобланади, якка тартибдаги тадбиркор ёки қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда риэлторлик фаолиятини амалга оширувчи ўзини ўзи банд қилган шахс эса агент бўлиши мумкин.
Учрашув иштирокчиларидан бири, Тошкентдаги риэлторлик компаниясининг бош директори бундай таъриф давлат имтиҳонидан ўтмасдан ва малака сертификатини олмасдан, балки якка тартибдаги тадбиркор сифатида рўйхатдан ўтиш имконини беришига эътибор қаратди.
ДАБА вакили бундай талқинга қўшилмади. Унинг тушунтиришича, кўчмас мулк бўйича агентнинг имкониятлари сезиларли даражада чекланган: унга фақат ахборот-маслаҳат хизматлари кўрсатишга рухсат берилган, воситачилик, яъни битимда бевосита иштирок этиш билан эса шуғулланиш мумкин эмас. Унинг сўзларига кўра, айнан шу чегаралаш муҳимдир. Бозорнинг кўплаб иштирокчилари инерцияга кўра, қонунчиликда кўчмас мулк бўйича агент мақоми мавжуд экан, у барча турдаги риэлторлик хизматларини бажариши мумкин деб ҳисоблайдилар. Бироқ янги қонунда бу назарда тутилмаган. Илгари якка тартибдаги тадбиркор сифатида рўйхатдан ўтган риэлтор ҳақиқатан ҳам воситачилик билан шуғулланиши мумкин эди, аммо меъёрлар ўзгартирилди.
Шу билан бирга, учрашув иштирокчилари назорат билан боғлиқ амалий муаммога эътибор қаратдилар. Агар якка тартибдаги тадбиркор ҳақиқатда воситачилик билан шуғулланса-ю, мижоз билан муносабатларни ахборот-маслаҳат хизматлари шартномаси сифатида расмийлаштирса, қонуний фаолиятни қонун талабларини четлаб ўтишга уринишдан қандай фарқлаш мумкин, деган савол туғилади.
"Бу ерда қандай кураш олиб борамиз?" - деб сўради учрашув иштирокчиларидан бири.
ДАБА вакили бундай муаммо мавжудлигини тан олди, бироқ уни қонуннинг ўзи билан эмас, балки воситачилик фаолияти бўйича амалдаги тармоқ стандартлари ҳали янги меъёрларга мувофиқлаштирилмаганлиги билан боғлади. Қонун қабул қилингандан сўнг стандартлар қайта кўриб чиқилиши ва қайта ишланиши керак.
Воситачилик фаолияти бўйича алоҳида стандарт ҳам риэлтор-тадбиркорнинг, ҳам кўчмас мулк бўйича агентнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини аниқ белгилаш имконини бериши назарда тутилмоқда. Бу, ўз навбатида, назорат қилувчи органларга ахборот-маслаҳат хизматларини бундай фаолият ниқоби остидаги воситачиликдан фарқлаш учун расмий асос бериши керак.
Ўзбекистон Риэлторлар палатаси раиси соҳа вакилларини муаммони ҳал қилишни фақат давлат органларига юкламасликка чақирди. Унинг сўзларига кўра, назорат ва талабларни четлаб ўтиш имкониятлари бўйича юзага келаётган саволлар бозорнинг ҳақиқий ҳолатини акс эттиради.
Унинг таъкидлашича, қонунчилик мукаммал бўлмаслиги мумкин, шунинг учун соҳани тартибга солиш аста-секин профессионал ҳамжамиятнинг ўзини ўзи тартибга солишига ўтиши керак. Унинг сўзларига кўра, бозордаги мавжуд тартибсизликлар нафақат регуляторнинг, балки соҳа иштирокчиларининг умумий масъулияти ҳисобланади.
Палата раиси, шунингдек, президентнинг тегишли қарорлари ва фармонларига, жумладан, нақд пулсиз ҳисоб-китобларни ривожлантириш билан боғлиқ қарорларга ҳам ишора қилди. Унинг сўзларига кўра, солиқ хизмати органлари Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги вакиллари билан биргаликда ҳақиқатда ишлаётган шахснинг ташкилотнинг расмий штатида расмийлаштирилганлигини текшириш имконини берувчи механизмлар аллақачон кўзда тутилган.
Шу муносабат билан, унинг сўзларига кўра, риэлторлик компаниялари ишга қабул қилиш талабларини четлаб ўтиш учун риэлтор ёрдамчиларини фуқаролик-ҳуқуқий шартномалар асосида расмийлаштирган амалиёт энди эътибордан четда қолмаслиги керак. Бундай шартномалар ҳам янги Солиқ кодексига мувофиқ ҳисобдорликка олинади.
Шу билан бирга, риэлтор ва агент ваколатларини чегаралаш масаласини узил-кесил ҳал қилиш ҳозирча мумкин эмас. Бозор иштирокчилари ҳали биргаликда миллий стандартларни ишлаб чиқишлари керак, улар ҳар икки мақом вакиллари қандай хизматларни кўрсатишга ҳақли эканлигини белгилайди.
Риэлторлар палатаси раисининг фикрича, бу иш учун профессионал ҳамжамият ва давлатнинг бир ойдан икки-уч ойгача бўлган жадал ҳамкорлиги талаб этилади.
Шундай қилиб, потенциал бўшлиқ агентларга воситачилик билан шуғулланишга тўғридан-тўғри рухсат беришда эмас, балки ахборот-маслаҳат хизмати ниқоби остида амалда қонун билан тақиқланган воситачилик кўрсатилишини исботлашдаги мураккабликдадир. Амалиётда бу бўшлиқни тўлдириши керак бўлган тармоқ стандартлари мажмуаси ишлаб чиқилиши керак.
Изоҳлар мавжуд емас