Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Тошкентда мобил мажмуа маълумотлари асосида расмийлаштирилган жариманинг қонунийлиги атрофида жамоатчилик муҳокамаси қизғин тус олди. Бунга Телеграмда "Абдумаликович" тахаллуси билан танилган адвокатнинг суд қарорининг ҳуқуқий асосларини шубҳа остига қўйгани ва радарлардан фойдаланишнинг амалдаги тартибининг айрим қоидалари ўртасида зиддият бўлиши мумкинлигини таъкидлагани сабаб бўлган.
Адвокатнинг маълум қилишича, судья Шамшиев раислигидаги Тошкент шаҳар судининг жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати Тошкент шаҳар ИИББ ЙҲХБ бошлиғи Адиловнинг кассация шикоятини қаноатлантириб, жарима ҳақидаги қарорни ўзгаришсиз қолдирган.
Ҳуқуқий асос сифатида суд, адвокатнинг сўзларига кўра, Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 1 декабрдаги 975-сонли қарори билан тасдиқланган Йўл-патруль хизмати ходимларининг йўл ҳаракати иштирокчилари билан ўзаро ҳамкорлиги ва махсус қурилмалардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низомнинг 31 ва 37-бандларига ҳавола қилган.
Шу билан бирга, адвокат ушбу меъёрларни қўллаш қўшимча ҳуқуқий таҳлилни талаб қилади, деб ҳисоблайди.
Баҳс нимадан иборат?
Абдумаликович 975-Низомнинг ўзида мавжуд бўлган таърифларга эътибор қаратади.
Ҳужжатда махсус қурилмаларга, хусусан, махсус автоматлаштирилган аудио, фото ва видео қайд этиш техник воситалари, шунингдек, кўчма фотодарлар ва мобил мажмуалар, алкотестерлар, наркотестерлар, планшетлар ва бошқа махсус техник воситалар киритилган.
Адвокатнинг сўзларига кўра, таърифнинг ўзи махсус автоматлаштирилган фото ва видео қайд этиш воситалари ҳамда кўчма фотодарлар ва мобил мажмуаларни турли тоифадаги қурилмаларга ажратиш имконини беради.
Сўнгра у Низомнинг 31-бандига эътибор қаратади. У келтирган меъёрга кўра, кўчма фоторадарлар ва мобил мажмуалардан фойдаланилганда Йўл ҳаракати қоидалари бузилишларини қайд этиш 37-бандда назарда тутилган тартибда амалга оширилади.
Бироқ, адвокатнинг фикрича, айнан 37-банднинг мазмуни асосий саволни келтириб чиқаради.
Унда айтилишича, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 3091-моддасига мувофиқ, агар маъмурий ҳуқуқбузарлик махсус автоматлаштирилган фото ва видео қайд этиш техника воситалари орқали қайд этилган бўлса, жарима солиш тўғрисидаги қарор баённома тузилмасдан ва ҳуқуқбузарликни содир этган шахснинг иштирокисиз чиқарилади.
Шу билан бирга, Абдумаликович таъкидлаганидек, 37-банднинг иқтибос келтирилган таърифида кўчма фотодарлар ва мобил комплекслар алоҳида тилга олинмаган.
Шунинг учун ҳам адвокат 37-бандда назарда тутилган қарор чиқаришнинг соддалаштирилган тартиби бевосита мобил қурилмаларга ҳам татбиқ этиладими, деган саволни ўртага ташламоқда.
Низомнинг бошқа банди янги саволни келтириб чиқаради
Адвокат мазкур Низомнинг 29-бандига ҳам эътибор қаратади.
У келтирган меъёрга кўра, агар ҳайдовчи махсус қурилма қайд этган кўрсатмаларга рози бўлмаса, тегишли ҳолат холислар иштирокида расмийлаштирилади.
Шундай қилиб, Абдумаликовичнинг фикрича, потенциал қарама-қаршилик юзага келади: бир тартиб қоидабузарнинг иштирокисиз қарор чиқаришни назарда тутса, бошқаси ҳайдовчи махсус қурилма кўрсатмаларига рози бўлмаган тақдирда вазиятни расмийлаштириш тартиби ҳақида сўз юритади.
Адвокат жариманинг қонунийлигини баҳолашда айнан шу қарама-қаршиликни алоҳида кўриб чиқишни зарур деб ҳисоблайди.
У нима учун ишни кўриб чиққан суд бу ҳолатларнинг ўзаро нисбатига алоҳида баҳо бермаган, деган саволни ўртага ташлайди.
Адвокат ўз постида Ўзбекистонда мобил қурилмалар билан боғлиқ жарималар бўйича суд амалиёти аллақачон шаклланганини, Олий суд эса аввалроқ тегишли тушунтиришлар берганини ҳам эслатиб ўтади.
Шу билан бирга, у битта норматив ҳужжатнинг турли қоидалари турлича талқин қилиниши мумкин бўлган вазиятларни қандай ҳал қилиш кераклиги масаласини қўяди.
Тошкент судлари нашрга муносабат билдирди
Адвокатнинг ушбу постидан сўнг Тошкент шаҳар судларининг расмий канали мурожаат жойлаштирди.
Суднинг таъкидлашича, қонунчиликка кўра, қуйи судларнинг қарорларига юқори суд инстанцияси ҳуқуқий баҳо беришга ҳақли.
Бунда процесс тарафининг, шу жумладан адвокатнинг муайян суд ҳужжатига нисбатан фикри, суднинг фикрича, унинг далили ва ҳуқуқий позицияси ҳисобланади, лекин процессуал маънода суд қарорининг "ҳуқуқий баҳоси" ҳисобланмайди.
Шунинг учун ҳам судда адвокатнинг суд ҳайъати қарори асосларига "ҳуқуқий баҳо бериш" нияти ҳақидаги таърифи танқид қилинди.
Суднинг таъкидлашича, адвокат ўз фикр-мулоҳазаларини билдиришга ва ижтимоий тармоқлар имкониятларидан фойдаланишга ҳақли, бироқ субъектив позицияни шак-шубҳасиз аниқланган факт сифатида тақдим этмаслиги ва аудиторияни чалғитмаслиги керак. Шунингдек, хабарда бундай талаблар адвокатнинг касбий этикасига тааллуқли эканлиги ва илгари ҳам нашр муаллифига етказилганлиги қайд этилган.
Шундай қилиб, суд амалда адвокатнинг ҳуқуқий позициясини ва юқори турувчи суд муҳокамаси доирасида берилиши мумкин бўлган суд қарорига расмий ҳуқуқий баҳони ажратишни таклиф қилди.
Адвокат Абдумалик Абдуллаев бундай талқинга қўшилмади.
Бунга жавобан Абдуллаев суд позициясида икки хил тушунча аралашиб кетганини айтди.
Унинг сўзларига кўра, ҳақиқатан ҳам фақат юқори суд қуйи суд қарорини бекор қилиш, ўзгартириш ёки ўз кучида қолдириш ваколатига эга. Бироқ, адвокатнинг фикрича, бу адвокат суд ҳужжатини мустақил равишда ўрганиши, унинг мазмунини таҳлил қилиши ва ҳал қилув қарорининг қонун ҳужжатларига мувофиқлиги тўғрисида фикр билдириши мумкин эмаслигини англатмайди.
У мисол тариқасида тиббий хулоса билан боғлиқ вазиятни келтирди: бир шифокор бош шифокор бўлмасдан туриб, бошқа шифокорнинг ташхисини таҳлил қилиши ва танқид қилиши мумкин.
Шунингдек, адвокат БМТнинг адвокатлар ролига оид асосий тамойилларига ишора қилиб, ҳужжатнинг 23-бандига эътибор қаратди, унда адвокатларнинг қонунчилик, одил судлов ва инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш масалалари бўйича жамоатчилик муҳокамаларида иштирок этиш ҳуқуқи мустаҳкамланган.
Абдуллаев ушбу ҳолатда судьянинг шахсига баҳо бермаганини, уни ҳақорат қилмаганини, махфий маълумотларни тарқатмаганини ва жамоатчиликни судга қарши чиқишга чақирмаганини таъкидлади.
Унинг сўзларига кўра, у айнан суд қарорининг ҳуқуқий асосларини таҳлил қилган, аниқ меъёрларни қўллаш бўйича саволлар берган ва ўзининг ҳуқуқий нуқтаи назарини билдирган.
"Бу адвокатнинг ўз касбий мажбуриятларини бажариши" - аслида унинг позициясига бориб тақалади: адвокатнинг суд қарорини таҳлил қилиш ҳуқуқи унинг касбий фаолиятининг бир қисмидир.
Шу билан бирга, адвокат унинг далилларига қўшилмаслик ва уларни бошқа юридик далиллар билан рад этиш мумкинлигини тан олди. Бироқ, унинг фикрича, ҳуқуқий саволга жавоб ҳам ҳуқуқий характерга эга бўлиши керак.
"Адвокат суд қарорини ҳам очиқ таҳлил қила олмаса, кимнинг қарорини таҳлил қилиши керак?" - дея савол беради у.
Абдураҳмон Ташанов томонларни низони можарога айлантирмасликка чақирди.
Муҳокамага жамоат арбоби Абдураҳмон Ташанов ҳам аралашди. У содир бўлаётган воқеаларни "тақсимчадаги бўрон" деб атади.
Ташанов сўнгги йилларда у ва унинг жамоаси, шунингдек, у билан ҳамкорлик қилаётган адвокатлар суд-ҳуқуқ соҳасидаги муаммоларни фаол кўтараётганини таъкидлади. Шу билан бирга, у ҳозирги вазиятни адвокатлар ва суд ўртасидаги қарама-қаршилик сифатида эмас, балки турли функциялар атрофидаги зиддият сифатида кўриб чиқишни таклиф қилди.
Бир томондан, унинг фикрича, мавжуд муаммоларни жамоатчиликка етказишга уринаётган адвокатлар бор. Бошқа томондан, суд матбуот хизмати нима бўлаётганини очиқчасига тушунтиришга ҳаракат қилмоқда.
Ташанов Тошкент шаҳар судлари матбуот хизматининг фаоллигини алоҳида ижобий баҳолаб, барча давлат тузилмалари ҳам жамоатчилик танқидига фаол жавоб бермаслигини таъкидлади.
Шу билан бирга, у адвокатлар ва матбуот хизмати ўртасида оммавий оғзаки тўқнашув юзага келгани ташқаридан чиройли кўринмаслиги мумкинлигини тан олди.
Унинг фикрича, адвокатлар давлат органлари матбуот хизматлари ишининг мураккаблигини тушунишлари, матбуот хизматлари эса адвокатлар ишининг танқидий хусусиятини, айниқса, суд-ҳуқуқ тизимидаги муаммолар ҳақида гап кетганда, ҳисобга олишлари керак.
Аслида асосий масала нимадан иборат?
Ушбу ҳолатда адвокат ва суд ўртасидаги оммавий ёзишмалар амалда битта нашрнинг таърифи ҳақидаги низо доирасидан чиқиб кетди.
Бир томондан, Тошкент шаҳар суди процессуал чегарани кўрсатади: суд қарорини фақат тегишли инстанция суди бекор қилиши ёки ўзгартириши мумкин, адвокатнинг позицияси эса ўз-ўзидан суд ҳуқуқий баҳосига айланмайди.
Бошқа томондан, адвокат бошқа даража - суд ҳужжатининг профессионал таҳлили ва оммавий ҳуқуқий мунозара ҳақида гапиради. У ўзининг нашри суд қарорини автоматик равишда ўзгартиради деб таъкидламайди, балки муайян нормаларнинг қўлланилишини шубҳа остига қўяди ва уларнинг мазмунини муҳокама қилишни таклиф этади.
Шу билан бирга, жарима ҳақидаги дастлабки низо асосий ҳуқуқий масала бўлиб қолмоқда. Агар Низомнинг 29, 31 ва 37-бандлари қоидалари ҳақиқатан ҳам бир хил вазиятга нисбатан қўлланилса, уларнинг ўзаро қандай боғлиқлигини ва 37-бандда назарда тутилган ҳайдовчи иштирокисиз қарор чиқариш тартиби айнан кўчма фоторадар ёки мобил қурилма томонидан қайд этилган қоидабузарликларга татбиқ этилишини аниқлаш зарур.
"Ҳуқуқий баҳолаш" иборасини қўллаш ҳуқуқи кимга тегишли эканлиги тўғрисидаги баҳс эмас, балки айнан шу саволга жавоб баҳсга нуқта қўйиши мумкин.
Ҳозирча эса томонлар амалда иккита параллел мунозарани олиб бормоқдалар: адвокат ҳуқуқ нормаларининг мазмуни ва қўлланилиши ҳақида, суд эса адвокатнинг оммавий баёнотлари чегаралари ва бундай баҳолашнинг процессуал мақоми ҳақида. Уларнинг иккаласи ҳам кенгроқ бир масалага бориб тақалади: суд қарорлари атрофидаги ҳуқуқий мунозаралар қанчалик очиқ бўлиши ва давлат органлари профессионал танқидларга қандай жавоб бериши керак?
Изоҳлар мавжуд емас