Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Кучли жазирама ва узоқ давом этган қурғоқчилик туфайли Европа дарёларида сув сатҳи кескин пасайиб, "очлик тошлари" деб аталадиган, асрлар давомида дарёларнинг ҳаддан ташқари саёзлашиши ва у билан боғлиқ озиқ-овқат муаммоларини қайд этиб келган, ўйиб ёзилган белгилар ва ёзувлар туширилган харсанг тошлар пайдо бўлди.
Бундай тошларнинг энг машҳурларидан бири Эльба дарёсида, Чехиянинг Дечин шаҳри яқинида, Германия чегараси яқинида жойлашган. Унга немис тилида "Мени кўрсанг, йиғла" деган ёзув ўйиб ёзилган. У биринчи марта XX аср бошларида машҳур бўлган, аммо тошнинг ўзида камида XVI асрга оид қурғоқчилик даврлари ҳақида белгилар мавжуд.
"Очлик тошлари" одатда дарё ўзанларидаги сув билан тўсилган ва сув кескин пасайганда кўринадиган харсангтошлар деб аталади. Бундай белгилар фақат Эльбадагина эмас, балки Дунай ва Рейнда ҳам учрайди. Уларнинг баъзиларида аниқ йиллар, жумладан, 1616, 1746 ва 1842 йиллар кўрсатилган.
Тарихчилар ва иқлимшуносларнинг тадқиқотлари шуни кўрсатадики, бу белгилар шунчаки очарчилик ҳақида огоҳлантириш эмас эди. Уларнинг кўпчилиги ҳужжатлаштирилган ўта паст сув сатҳи даврларига аниқ мос келади ва эҳтимол, дарё ҳолатини қайд этиш учун ишлатилган.
Сув саёзлиги туфайли ғалла, ёғоч ва бошқа моллар ташийдиган баржаларнинг қатнови қийинлашди, савдо-сотиқ издан чиқди, балиқ овлаш камайиб, ҳосил аҳволи ёмонлашди. Бу эса озиқ-овқат танқислиги ва дон нархининг ошишига олиб келди.
Дечина тоши тарихда алоҳида ўрин тутади. Бир тахминга кўра, машҳур иборани 1904 йилда маҳаллий майхоначи ва қайиқчи Франс Маер навбатдаги қурғоқчилик пайтида ёзган. Тез орада тош маҳаллий диққатга сазовор жойга айланди ва у ҳақидаги хабарлар газеталар ва табрикномаларда пайдо бўлди.
Тошнинг ўзи ҳам йўқолиб кетишига сал қолди. 1904 йилда маҳаллий ҳокимият Эльба ўзанидаги тўсиқларни олиб ташлашни режалаштирган эди, аммо қайиқчилар ҳамжамиятининг аралашувидан сўнг у сақлаб қолинди. Кейинчалик, 1911 йилда машҳур ёзув аввалги жойидан пастроқда қайта ўйилган, 1938 йилда эса тошда яна бир ёзув - чех тилида пайдо бўлган.
Сўнгги йилларда Европадаги қурғоқчилик шароитида сув устида "очлик тошлари" пайдо бўлиши мунтазам равишда эътиборни тортмоқда. Улар дарёлар сатҳи ўзгаришининг ўзига хос тарихий белгилари ҳисобланиб, ўтмишда сув танқислиги даврлари савдо, қишлоқ хўжалиги ва озиқ-овқат хавфсизлиги учун қанчалик жиддий оқибатларга олиб келганини эслатади.
Эслатиб ўтамизки, иссиқ ва қурғоқчилик туфайли Франциянинг 550 мингга яқин аҳолиси сув таъминоти билан боғлиқ муаммоларга дуч келди, 40 мингдан ортиқ киши эса ичимлик суви таъминотида узилишларга дуч келди ёки бутунлай сувсиз қолди. Баъзи аҳоли пунктларида сувни автоцистерналарда етказиб беришга тўғри келади, мамлакат ҳудудининг учдан икки қисмидан кўпроғи эса аллақачон сувдан фойдаланиш бўйича чекловлар билан қамраб олинган.
Изоҳлар мавжуд емас