Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Тошкентдаги Сергей Есенин музейининг узоқ давом этган таъмирлаш ишлари 2026 йил охиригача якунланиши ваъда қилинмоқда. Тарихий бинода таянч конструкциялар мустаҳкамланади, фасад қайта тикланади ва экспонатларни ҳимоя қилиш учун автоном иқлим назорати тизими ўрнатилади.
Бу ҳақда Маданий мерос агентлиги ва Маданий мерос илмий-тадқиқот институти вакиллари жамоатчилик ҳамда журналистлар билан ўтказилган учрашувда маълум қилди. Учрашув жараёнини Podrobno.uz мухбири кузатиб борди.
Мансабдорларнинг шаҳарликлар билан мулоқотига Тошкент аҳолисининг Президент Администрацияси раҳбари Саида Мирзиёевага кузги ёмғирлар арафасида қадимий бинони таъмирлашни шахсий назоратга олиш илтимоси билан қилган жамоавий мурожаати сабаб бўлган.
Таъмирлаш нега чўзилиб кетди?
Уй-музей 2025 йил кузида капитал таъмирлаш ишларини олиб бориш учун ёпилган. Дастлаб барча таъмирлаш ишларини 2025 йил 31 декабрга қадар якунлаш режалаштирилган эди. Бироқ объект йил якунига қадар ҳам очилмаган.
2026 йил сентябрь ойида шаҳар аҳолисида хавотир пайдо бўлди: объектда фаол ишлар тўхтаган, бинонинг томи олиб ташланган, очилиб қолган деворларда эса моғор пайдо бўлган.
Учрашувда Маданий мерос агентлиги вакиллари таъмирлашдаги танаффус мажбурий эканлигини тушунтиришган. Илмий-эксперт кенгашининг мустақил экспертизаси натижаларини кутиш учун ишлар тўхтатилган.
Маданий мерос илмий-тадқиқот институти директори Санжар Ариповнинг тушунтиришича, XIX аср охиридаги бинонинг дастлабки визуал кўриги унинг қониқарли ҳолатини кўрсатган. Аммо томни ва эски пардозни олиб ташлагандан сўнг, реставраторлар яширин нуқсонларни аниқлаганлар.
"Маблағимиз ҳам, одамларимиз ҳам, хоҳиш-истакларимиз ҳам тугаб қолгани йўқ. Биз бундан кейин қандай ҳаракат қилишни тушуниш учун тўғри қарорни кутдик. Ишни тезлатмоқчи бўлсак, сувоқ билан кифоялансак ҳам бўларди. Лекин 10 йилдан кейин ҳаммасини қайтадан қилишга тўғри келарди. Ҳозир бинони яна 100 йил турадиган ҳолатга келтиряпмиз. Бизнинг вазифамиз муаммоларни яшириш эмас, балки бинони сақлаб қолишдир", - дея таъкидлаган Санжар Арипов.
Мутахассислар ўтган ҳафта конструкцияларни мустаҳкамлаш бўйича техник ечимлар билан экспертлар хулосасини олишган. Келгуси ҳафтадан бошлаб объектда реконструкция ишларининг фаол босқичи бошланади.
Аслликни сақлаш ва "Николаев" ғишти
Ариповнинг таъкидлашича, совет даврида бинонинг юқори қисми халқнинг ҳашар ўтказиш йўли билан қурилган. Бу эса айрим конструктив элементларнинг сифатига таъсир кўрсатган.
Реставрация лойиҳасини тайёрлаш жараёнида мутахассислар Тошкентнинг таниқли ўлкашуноси Борис Голендер билан маслаҳатлашган. У кўп йиллар давомида Тошкентдаги Сергей Есенин номидаги Давлат адабиёт музейида катта илмий ходим бўлиб ишлаган.
Бино фасадини тарихий фотосуратлар асосида қайта тиклаш режалаштирилмоқда. Бунда инқилобдан олдинги даврга оид "Николаев" ғиштидан терилган асл девор сақлаб қолинади.
"Эски ғиштлар мукаммал ҳолатда, уларга ишлов берилади ва сақланади. Бу инқилобдан олдинги ноёб "Николаев" ғишти бўлиб, мутахассисларнинг фикрича, яна бир неча юз йил туриши мумкин", - дея ишонтирди мутахассислар
Музейнинг танилиши ва кўриниб туришини ошириш мақсадида асосий йўл томонидан махсус тематик йўналиш ташкил этилади. Кўплаб йўловчилар бинонинг тарихий аҳамияти ҳақида етарлича маълумотга эга эмаслиги инобатга олиниб, навигация тизими пиёдалар эътиборини жалб қилиш, объектни шаҳар аҳолиси ва меҳмонлари учун янада кўринарли ҳамда тушунарли қилишга хизмат қилади.
Автоном иқлим назорати ва янги шароитлар
Учрашувда жамоатчилик вакиллари йиллар давомида ҳал этилмай келаётган муаммога — қимматли экспонатларни сақлаш учун зарур микроиқлимнинг йўқлиги ва қишда ходимларнинг совуқда ишлашига эътибор қаратди.
Маданий мерос илмий-тадқиқот институти директори Санжар Ариповнинг сўзларига кўра, лойиҳа доирасида музейда ҳаво ҳарорати ва намлигини автоматик равишда ушлаб турадиган замонавий автоном чиллер тизими ўрнатилади.
"Бу ерда биринчи навбатда экспонатлар учун зарур бўлган иқлим шароитлари ва намлик даражасини сақлаб турадиган тизим ўрнатилади. Бундай тизимни биз Тансиқбоев музейида ўрнатганмиз - у ҳарорат ва намликни назорат қилиш имконини беради", - дея тушунтирди Арипов.
Мемориал экспозициянинг режаси дахлсиз қолади. Шу билан бирга, маъмурий хоналар ва ходимлар учун ҳожатхоналар музей заллари билан боғлиқ бўлмаган алоҳида блокка чиқарилади.
Шаффофлик ва ҳафталик назорат
Айнан узоқ давом этган реконструкция ва бинонинг ҳолати ҳақида ўз вақтида маълумот берилмаганлиги музей атрофидаги жамоатчилик шов-шувларининг сабабларидан бири бўлган. Учрашувда фуқаролар Маданий мерос агентлигини етарлича маълумот бермаётганликда айблади.
Идора ўз камчиликларини тан олди. Келаси ҳафтадан бошлаб музей атрофидаги қурилиш девори махсус панеллар билан алмаштирилади. Бундан ташқари, Агентлик ҳар ҳафта ишларнинг бориши тўғрисида батафсил ҳисоботлар эълон қилиб, объектда рўй бераётган воқеалар ҳақида сўзлаб беришга ваъда берди.
Маданий мерос ва янги ташаббуслар
Тадбирда иштирок этган фаоллар Есенин музейи Тошкент маданий хотирасининг муҳим қисми эканлигини эслатиб ўтдилар. Шоир асарлари дунёнинг 250 тилига таржима қилинган, ўзбек китобхонларига эса Эркин Воҳидовнинг ажойиб таржималари туфайли яқин бўлиб қолган.
Учрашувда жамоатчилик Эркин Воҳидовнинг шеърий таржималарини, шунингдек, тошкентлик тадқиқотчи Сергей Николенконинг "Тошкентда Есенин сеҳри" илмий-оммабоп китобини қайта нашр этишни таклиф қилди. Ушбу нашрда шоирнинг Ўзбекистонда бўлиши, жумладан, Тошкент ва Самарқандга қилган сафарлари батафсил баён этилган.
Арипов ушбу ташаббусни қўллаб-қувватлади ва институт асарларни қайта нашр этиш билан шуғулланишга тайёрлигини тасдиқлади.
Изоҳлар мавжуд емас