Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Олмалиқ кон-металлургия комбинати сунъий интеллект технологияларидан фойдаланган ҳолда ишлаб чиқаришни бошқаришнинг прогностик моделига ўтмоқда.
Комбинатнинг ўз дастурий ишланмалари - EM AI (Lab), EM AI (Tyre) ва EM AI (Oil) ишлаб чиқилган ва ишлаб чиқариш жараёнларига босқичма-босқич жорий этилмоқда. Тизимлар жорий этиш босқичидаёқ яширин нуқсонларни аниқлаш, техниканинг ҳолатини назорат қилиш ва ундан фойдаланиш бўйича асосли қарорлар қабул қилиш имконини берувчи самарадорликни кўрсатмоқда.
Рақамли ўхшашлар ва машинали ўрганиш алгоритмлари қандай қилиб фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш ва техниканинг ишончлилигини оширишга ёрдам бериши материалимизда ёритилган.
Бугунги кунда сунъий интеллект барча соҳаларга шиддат билан кириб бормоқда ва ундан саноат корхоналарида фойдаланиш самарадорлик учун сифат жиҳатидан янги шароитларни яратмоқда. Бу борада Олмалиқ кон-металлургия комбинатида салмоқли ишлар амалга оширилиб, корхона мутахассислари ўзларининг янги авлод дастурий маҳсулотларини технологик жараёнларга муваффақиятли жорий этмоқда.
Башорат нархи
ОКМКнинг интеллектуал тизимлари техникага хизмат кўрсатишга анъанавий ёндашувдан фойдаланиш, техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлашни башоратли бошқариш (ТХК ва Т) моделига ўтишни таъминлайди.
Амалга оширишнинг ҳозирги босқичида дастурий ечимлар ускуналарнинг техник ҳолатини диагностика қилиш, эксплуатацион параметрларни таҳлил қилиш ва агрегатларнинг рақамли моделларини шакллантириш учун ишлатилади. Бу техниканинг ҳолатини янада аниқроқ баҳолаш, узелларнинг ҳаётийлик даврини бошқариш, уларни ишлатиш ва уларга хизмат кўрсатиш бўйича асосли қарорлар қабул қилиш имконини беради.
Натижада, эксплуатация жараёнларининг шаффофлиги ва ускуналарнинг техник ҳолатини башорат қилиш имконияти ортади.
Лаборатория ва операцион маълумотларни бирлаштирган ақлли платформа - EM AI (Lab) тизими алоҳида ўрин тутади. Ҳозирги босқичда уни фаол жорий этиш якунланмоқда, бу лаборатория жараёнларини тўлиқ рақамлаштириш, қоғоз ҳужжат айланишидан воз кечиш ва ҚР-кодлардан фойдаланган ҳолда намуналарни ҳисобга олишни автоматлаштириш имконини беради.
Маълумотларни таҳлил қилиш технологияларидан фойдаланиш узеллар ва агрегатларнинг ишдан чиқишидан олдин эскиришининг дастлабки белгиларини аниқлаш имконини беради. Олинган маълумотлар асосида тизим техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш ишларини ўз вақтида амалга оширишга қаратилган муҳандислик хизматлари учун таҳлилий тавсияларни шакллантиради.
Бундай ёндашувнинг амалий қиймати бор-йўғи бир ой ичида ўз тасдиғини топди: тизимнинг "ишора"лари асосида учта автосамосвалнинг иши тўхтатилди. Кейинги текширув двигателларнинг кўзга кўринмайдиган яширин носозликларини тасдиқлади. Қимматбаҳо агрегатларни тўлиқ алмаштириш ўрнига ўз вақтида таъмирлаш комбинатга улкан йўқотишлардан қочиш имконини берди. Натижада, шу қисқа вақт ичида алгоритмларнинг аниқ аралашуви ҳисобига қарийб 12,6 миллиард сўм иқтисодий самарага эришилган.
Ички ишланмалар экотизими
Техниканинг техник ҳолатини назорат қилиш аниқлигини ва ресурсларни бошқариш самарадорлигини ошириш учун корхонада мой ва мойлаш материаллари сарфини бошқариш бўйича махсус ечимлар - EM AI (Oil)ва карьер техникаси шиналари ҳолатини мониторинг қилиш бўйича EM AI (Tyre) жорий этилмоқда.
Ушбу тизимлардан фойдаланиш нафақат ишламай қолиш ва авария ҳолатлари хавфини камайтириш, балки техникадан фойдаланиш самарадорлигини ошириш, ресурслар (мой, шиналар, эҳтиёт қисмлар) сарфини назорат қилиш, шунингдек, техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш бўйича асосли қарорларни шакллантириш имконини беради. Бундан ташқари, эҳтиёт қисмларга бўлган эҳтиёжни аниқроқ режалаштириш ва омборхона захираларини оптималлаштириш имконияти таъминланади.
Ушбу дастурларнинг келиб чиқиши ҳақида гапирганда, ишлаб чиқиш ва жорий этиш учун масъул бўлган ОКМК ходимлари мухбиримиз билан суҳбатда ушбу мажмуалар тўлиқ комбинатнинг ички ишланмаси эканлигини таъкидладилар.
"Биз реал ишлаб чиқариш жараёнларига, техникадан фойдаланиш бўйича тўпланган маълумотларга ва муҳандис ходимларимизнинг амалий тажрибасига таянган ҳолда комбинатнинг ўз инфратузилмаси асосида иш олиб бордик. Бу кон-металлургия ишлаб чиқаришининг оғир шароитларига максимал даражада мослаштирилган ечимларни яратиш имконини берди", - дейди корхона мутахассислари.
Бундай ички экспертиза муҳим афзалликка айланди, чунки машинали ўрганиш алгоритмлари дастлаб ОКМК вазифалари учун "чархланган." Шу билан бирга, комбинатнинг инновациялари корхонадан ташқарида ҳам катта қизиқиш уйғотмоқда.
"Бугунги кунда саноат ташкилотлари томонидан қизиқиш кузатилмоқда, чунки техниканинг ишончлилигини ошириш, тўхтаб қолишларни камайтириш, техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш харажатларини оптималлаштириш вазифалари бутун соҳа учун долзарбдир", - деди мутахассислар.
Уларнинг сўзларига кўра, ушбу дастурий мажмуалар доирасида амалга оширилган ечимлар карьер техникаси ва технологик ускуналарни эксплуатация қилувчи корхоналарда уларнинг ишлаб чиқариш хусусиятларига мослаштирилган ҳолда қўлланилиши мумкин.
Шубҳадан ишонч сари
Рақамли ечимларни жорий этиш ишлаб чиқариш ходимлари томонидан маълум бир шубҳа билан кузатилди - бу техника ҳолатини баҳолашнинг анъанавий усулларидан объектив маълумотларга асосланган ёндашувга ўтишдаги табиий муносабатдир.
Жорий этилаётган тизимларнинг асосий фарқи шундаки, барча хулосалар лаборатория таҳлиллари ва фойдаланиш параметрлари асосида шакллантирилади, бу эса техниканинг техник ҳолатини, шу жумладан эскириш ва нуқсонлар ривожланишининг дастлабки босқичларида ишончли баҳолашни таъминлайди.
"Дастлабки босқичда ҳақиқатан ҳам маълум бир шубҳа бор эди, - дейди лойиҳа иштирокчилари. - Бу қарор қабул қилишга бўлган ёндашувнинг ўзгариши билан боғлиқ. Шу билан бирга, тизим муҳандиснинг ўрнини босмайди, балки қўллаб-қувватлаш воситаси бўлиб хизмат қилади".
Натижалар реал ишлаб чиқариш шароитларида амалий қўлланилиши ва тасдиқланиши билан тизимдан фойдаланишга ёндашув сезиларли даражада ўзгарди - қарорлар тобора кўпроқ маълумотлар ва таҳлиллар асосида қабул қилинмоқда.
Бугунги кунда инсон ва интеллектуал тизимларнинг ўзаро таъсири ягона бошқариладиган модель сифатида қурилган: сунъий интеллектга асосланган тизим маълумотларнинг комплекс таҳлилини ва оғишларни аниқлашни таъминлайди, муҳандис эса тизимнинг таҳлил натижалари ва тавсияларига таяниб, якуний қарор қабул қилади.
Бундай ёндашув нафақат техниканинг ишончлилигини ошириш ва ишламай қолиш хавфини камайтириш имконини беради, балки эксплуатация, техник хизмат кўрсатиш ва корхона ресурсларини бошқаришнинг янада самарали моделига ўтишни таъминлайди.
“Рақамли ОКМК-2030” доирасидаги истиқболлар
Эришилган натижалар "Рақамли ОКМК-2030" стратегиясини амалга ошириш босқичи бўлиб, унинг доирасида комбинат ишлаб чиқариш жараёнларини бошқаришнинг интегратсиялашган рақамли муҳитини яратишга ҳаракат қилмоқда.
Кейинги босқичда техникалардан фойдаланиш, уларга техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш, шунингдек, корхона ресурсларини назорат қилишда сунъий интеллект технологияларини қўллашни кенгайтириш режалаштирилган.
"Биз сунъий интеллект нафақат маълумотларни таҳлил қиладиган, балки қарор қабул қилиш жараёнларида ҳам ишлатиладиган муҳитни яратишга ҳаракат қилмоқдамиз. Гап техник хизмат кўрсатиш, таъмирлаш ва корхона ресурсларини башоратли бошқаришга ўтиш ҳақида бормоқда. Хусусан, узелларнинг ҳолатини башорат қилиш, таъмирлаш жадвалларини мақбуллаштириш, мойлар, шиналар ва эҳтиёт қисмлар сарфини назорат қилиш учун сунъий интеллектдан фойдаланишни кенгайтириш режалаштирилган", - деди комбинат масъул ходимлари.
Келажакда сунъий интеллект муҳандислик ва бошқарув ечимларини қўллаб-қувватлашнинг тўлиқ воситасига айланади, бу эса ОКМКнинг бутун ишлаб чиқариш тизими самарадорлигини тўлиқ бошқариладиган ва башорат қилинадиган қилиш имконини беради.
Эслатиб ўтамиз, 16 март куни Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев Олмалиқ кон-металлургия комбинатида (ОКМК) бўлиб, янги ташкил этилган Рақамли бошқарув марказини кўздан кечирган эди. 20 мингдан зиёд ускунани ягона тармоққа бирлаштирган мазкур объект корхонанинг технологик ўзагига айланиб, ишлаб чиқаришнинг барча босқичларини - рудани қазиб олишдан тайёр маҳсулот ишлаб чиқаришгача бўлган жараённи реал вақт режимида назорат қилиш имконини бермоқда.
Ҳамкорлик материали
Изоҳлар мавжуд емас