Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Ўзбекистонда ногиронлиги бўлган шахсларнинг иш билан бандлиги ортиб бормоқда, аммо аҳолининг қолган қисмига нисбатан пастлигича қолмоқда. Асосий муаммолар - норасмий иш ўринларининг юқори улуши, иш ўринларининг паст сифати ва тизимли тўсиқлардир.
2026 йил бошига келиб, мамлакатда 1,06 миллион ногиронлиги бўлган шахс рўйхатга олинган. Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги ҳузуридаги Ижтимоий сиёсат лабораториясининг янги ҳисоботида айтилишича, сўнгги йилларда бандлик даражаси ошган бўлса-да, уларнинг меҳнат бозоридаги иштироки ногиронлиги бўлмаган шахсларга қараганда икки баравар пастлигича қолмоқда.
Тадқиқотга кўра, 2025 йилда ногиронлиги бўлган шахсларнинг бандлик даражаси 24,7 фоизни ташкил этди. Таққослаш учун: ногиронлиги бўлмаганлар орасида бу кўрсаткич 59,2% га етади, гуруҳлар ўртасидаги фарқ эса 34,5% ни ташкил этади.
Шу билан бирга, вазият аста-секин яхшиланмоқда. 2022 йилда ногиронлиги бўлган шахсларнинг бандлиги 18,2 фоизни ташкил этган бўлса, 2025 йилга келиб бу кўрсаткич 24,7 фоизга етди. Иш билан банд бўлганлар сони 2023 йилдаги 72 минг кишидан 2025 йилда 234 минг кишига етди.
Эркаклар орасида бандлик даражаси 30,4% га етади, аёллар орасида эса атиги 16,4% ни ташкил этади. Қишлоқ жойларда бу кўрсаткич 27,1%, шаҳарларда 22% ни ташкил этади. Энг юқори бандлик даражаси 35-44 ёш гуруҳида қайд этилган - 30,5%.
Тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, ногиронлиги бўлган шахсларнинг катта қисми норасмий секторда банд. Ёшлар ўртасида норасмий бандлик улуши 40 фоизга, аёллар ўртасида эса 88 фоизга етади. Бундай иш ўринлари кўпинча паст иш ҳақи, ижтимоий кафолатларнинг йўқлиги ва мартаба ўсиши учун чекланган имкониятлар билан тавсифланади.
Ногиронлиги бўлган шахсларнинг бандлиги тармоқлар бўйича бир хил тақсимланмаган. Энг катта улуш қурилишга тўғри келади - бу ерда барча банд бўлганларнинг 17,5 фоизи ишлайди. Иккинчи ўринни қишлоқ хўжалиги, ўрмон хўжалиги ва балиқчилик эгаллайди - 13,6%. 12,5 фоизи транспорт ва омборхона соҳасида банд.
Улгуржи ва чакана савдо, шу жумладан автомобилларни таъмирлаш 10,8 фоиз бандликни таъминлайди. Таълимда 10,4%, саноатда эса 9,7% ишлайди. 6,1 фоизи соғлиқни сақлаш ва ижтимоий соҳада ишлайди.
Энг кам бандлик меҳмонхона бизнеси ва умумий овқатланиш соҳасида - 3,8%, давлат бошқаруви ва мудофаада - 3,3%, шунингдек, бошқа хизматларда - 3,1% ни ташкил этади.
Тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, ногиронлиги бўлган шахслар кўпинча жисмоний меҳнат ва норасмий бандлик юқори бўлган соҳаларда иш топадилар. Шу билан бирга, маълумотлар фақат бандликнинг тақсимланишини кўрсатади ва бу соҳаларга кириш осонроқ эканлигини англатмайди.
Мутахассислар ишга жойлашишдаги асосий тўсиқлар орасида институтсионал, инфратузилмавий, ҳуқуқий ва ижтимоий тўсиқларни, шунингдек, гендер ва ҳудудий омилларнинг таъсирини ажратиб кўрсатадилар. Асосий муаммолар - иш ўринлари сифатининг пастлиги, транспорт ва биноларнинг етарли даражада мавжуд эмаслиги, норасмий бандликнинг устунлиги, ижтимоий стереотиплар ва тизимли тўсиқлардир.
Эслатиб ўтамизки, ногиронлиги бўлган шахсларнинг бандлигини ошириш мақсадида давлат иш берувчиларга иш ўринларини яратиш ва мослаштириш учун субсидиялар тизимини жорий этган.
Изоҳлар мавжуд емас