Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Ўзбекистон Ижтимоий ҳимоя агентлигида давлат ижтимоий суғуртаси доирасида ҳомиладорлик ва туғиш нафақаларини тайинлаш ва тўлашнинг янги қоидалари тушунтирилди. Ўзгартиришлар Меҳнат кодекси, "Давлат ижтимоий суғуртаси тўғрисида"ги янги қонун ва Вазирлар Маҳкамасининг тегишли қарори нормаларига асосланган.
Меҳнат кодексининг 404-моддасига кўра, ҳомиладорлик ва туғиш нафақасини тайинлаш ҳамда тўлаш тартиби ҳукумат томонидан белгиланади. Ушбу нормани ривожлантириш мақсадида 2025 йил 9 декабрда "Давлат ижтимоий суғуртаси тўғрисида"ги Қонун қабул қилиниб, ушбу соҳадаги муносабатларни тартибга солади ва Вазирлар Маҳкамаси томонидан минимал суғурта стажи, тўлов муддатлари ва тартибини белгилашни назарда тутади.
Ушбу қонун асосида 2025 йил 17 декабрда ҳукумат қарори қабул қилиниб, вақтинча меҳнатга лаёқатсизлик ҳамда ҳомиладорлик ва туғиш нафақаларини тайинлаш ва тўлаш тартиби тўғрисидаги янги низом тасдиқланди. Ҳужжат суғурталанган шахснинг суғурта стажига қараб нафақалар миқдорига табақалаштирилган ёндашувни жорий этади.
Шундай қилиб, ҳомиладорлик ва туғиш нафақасини ҳисоблашда қуйидаги коэффициентлар қўлланилади:
-
суғурта стажи 10 ойдан 24 ойгача бўлганда - ўртача иш ҳақининг 75 фоизи;
-
25 ойдан 60 ойгача - 85%;
-
61 ой ва ундан ортиқ - 100%.
Агентликнинг таъкидлашича, янги тартиб Меҳнат кодексига зид эмас, чунки энг кам нафақа миқдори ўртача иш ҳақининг 75 фоизидан кам бўлмаган миқдорда сақланиб қолган. Шу билан бирга, қонунга кўра, тайинлаш ва тўлашнинг аниқ механизмлари Вазирлар Маҳкамаси ваколатига киради.
Қайд этилишича, давлат ижтимоий суғуртаси тизими орқали тўланадиган нафақалар ҳуқуқий табиатига кўра ижтимоий ёрдам эмас, балки суғурта тўловлари ҳисобланади. Уларга бўлган ҳуқуқ тизимда иштирок этиш ва суғурта бадалларини тўлаш орқали шаклланади.
2026 йил 1 январга қадар ҳомиладорлик ва туғиш нафақалари амалда асосан бюджет ташкилотларида тўланар ва иш берувчининг тўғридан-тўғри мажбурияти сифатида қаралар эди. Бундай амалиёт суғурта бадаллари ва нафақа олиш ҳуқуқи ўртасидаги ўзаро боғлиқликни таъминламаган ва таъкидланганидек, айрим ҳолларда суиистеъмолликларга, хусусан, тўловларни олиш учун меҳнат муносабатларини расмий равишда қисқа муддатли расмийлаштиришга олиб келган.
Айнан шу каби хавфларнинг олдини олиш мақсадида янги тизимда минимал суғурта стажи жорий этилди. Ушбу механизм, ишлаб чиқувчиларнинг сўзларига кўра, барча расмий ишлайдиган фуқаролар учун тенг шароитларни таъминлаш, тизимнинг молиявий барқарорлигини мустаҳкамлаш ва суиистеъмолчиликларнинг олдини олишга қаратилган.
Шу билан бирга, ўзгаришлар хотин-қизларнинг ижтимоий ҳимоясини чекламаслиги таъкидланган. Аксинча, улар расмий бандликни ва ижтимоий суғурта тизимида узлуксиз иштирок этишни рағбатлантириш учун мўлжалланган бўлиб, бу янада барқарор ва узоқ муддатли ижтимоий кафолатларни таъминлайди.
Таққослаш учун қайд этилишича, илгари ҳам хусусий секторда стажга талаблар мавжуд эди: нафақа олиш учун камида олти ой узлуксиз иш стажига эга бўлиш керак эди ва тўловлар миқдори ўртача иш ҳақининг 75 фоизини ташкил этарди. Бундан ташқари, минимал суғурта стажини белгилаш амалиёти халқаро тажрибага мос келади.
Шундай қилиб, бир қатор ривожланган ва ривожланаётган мамлакатларда, жумладан, Франция, Япония, Қозоғистон, БАА, Хитой ва бошқаларда ҳомиладорлик ва туғиш нафақасини олиш учун 10 ойдан 12 ойгача суғурта ёки меҳнат стажи талаб этилади.
Янги тартиб, шунингдек, Халқаро меҳнат ташкилотининг "Ижтимоий таъминотнинг минимал меъёрлари тўғрисида"ги 102-сонли ва "Оналикни муҳофаза қилиш тўғрисида"ги 183-сонли конвенциялари талабларини ҳисобга олган ҳолда ишлаб чиқилган бўлиб, улар суиистеъмолчиликларнинг олдини олиш ва ижтимоий суғурта тизимининг барқарорлигини таъминлаш учун минимал иш стажини белгилашга имкон беради.
Изоҳлар мавжуд емас