Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Владимир Путин ва Шавкат Мирзиёев Санкт-Петербургдан маросимга қўшилган ҳолда Ўзбекистонда интегратсиялашган атом электр станциясининг биринчи энергоблоки қурилишини бошлаб берди. Бу ҳақда воқеа жойидан Batafsil.uz. мухбири хабар бермоқда.
Тантанали маросим бўлажак станция майдонида бўлиб ўтди ва унда Ўзбекистон ва Россия президентлари видеоалоқа орқали иштирок этдилар. Тадбир атом электр станциясини қуриш лойиҳаси ҳақидаги видеоролик намойиши билан бошланди. Шундан сўнг икки мамлакат президентлари ўз табриклари билан чиқиш қилдилар.
Владимир Путин:
"Ўзбекистонда ҳар бирининг қуввати 1000 мегаватт бўлган иккита катта реактор, шунингдек, 55 мегаваттли иккита кичик энергоблок мавжуд. Бу Ўзбекистон президенти томонидан танланган, дунёда ўхшашлари бўлмаган ноёб схема ҳисобланади, у АЭСни максимал даражада кучли ва самарали қилиш имконини беради. Станция ишга туширилгач, йилига қарийб 17 миллиард киловатт-соат электр энергияси ишлаб чиқарилади, бу эса Ўзбекистон энергия истеъмолининг 15 фоизини таъминлайди ҳамда республика ва бутун Марказий Осиёнинг энергетика хавфсизлигини мустаҳкамлашга ҳақиқий ҳисса қўшади.
"Росатом" тинч атом соҳасида жаҳонда тан олинган етакчи сифатида АЭС қурилишида энг замонавий технологиялар ва муҳандислик ечимларини қўллашга тайёр. МАГАТЭнинг барча қатъий хавфсизлик стандартлари ва иқтисодий талаблари ҳисобга олинади. Фурсатдан фойдаланиб, маросимимизда иштирок этаётгани учун жаноб Гроссини алоҳида қутлаб, миннатдорчилик билдирмоқчиман.
Лойиҳа турдош буюртмалар билан таъминланган: кўплаб Ўзбекистон корхоналари жалб қилинади, янги иш ўринлари яратилади, маҳаллий пудратчилар монтаж ишлари, материаллар етказиб бериш, транспорт ва бошқа хизматларни кўрсатишда фаол иштирок этади. Умуман олганда, қурилиш майдонида 15 мингга яқин одамни жалб қилиш режалаштирилган.
Муҳими, Россия нафақат АЭС қуради, балки ўзбекистонлик ҳамкорларга имтиёзли экспорт кредитларини тақдим этади, шунингдек, станциянинг бутун ҳаётий цикли давомида қўллаб-қувватлашни таъминлайди. Бунга ядровий ёқилғини етказиб бериш, хизмат кўрсатиш ва техник хизмат кўрсатиш, шунингдек, ишлатилган ядровий материалларни бошқариш киради. Аслида, Россия томони кўмагида Ўзбекистонда юқори технологияли миллий ядро саноати шакллантирилмоқда.
Сўзимнинг якунида барчангизни бундай муҳим икки томонлама лойиҳанинг ишга туширилиши билан самимий табриклаб, Ўзбекистонда АЭС қурилиши иштирокчиларига муваффақиятлар ва энг эзгу тилакларимни билдираман".
Шавкат Мирзиёев:
"Бугун биз нафақат инфратузилма лойиҳасининг навбатдаги босқичини ишга туширмоқдамиз, балки тарихий воқеанинг иштирокчисига айланмоқдамиз ва мамлакатимизнинг технологик, саноат ва илмий ривожланишининг янги босқичини бошлаб бермоқдамиз.
Ўзбекистонда биз учун янги бўлган, юксак илмий имкониятлар, илғор муҳандислик компетенциялари ва стратегик қарашларнинг рамзи бўлган замонавий атом энергетикаси соҳасини ривожлантириш асослари яратилмоқда.
Станция тўлиқ лойиҳа қувватига чиққач, мамлакатда электр энергияси ишлаб чиқаришга салмоқли ҳисса қўшади, миллий иқтисодиёт, илмий ва ишлаб чиқариш салоҳиятини ривожлантиришга ҳисса қўшади ҳамда истеъмолчиларни тоза энергия билан таъминлайди.
Таъкидланганидек, ушбу лойиҳанинг дунёда ўхшаши йўқ: у кичик модулли атом генерацияси ва йирик базавий энергетика соҳасидаги сўнгги ютуқларни бирлаштиради. Шу билан бирга, хавфсизлик биз учун мутлақ ва сўзсиз устувор вазифадир.
Станция қурилиши ва уни фойдаланишга тайёрлаш энг замонавий халқаро стандартлар ҳамда илғор муҳандислик ечимлари асосида тегишли тузилмаларнинг доимий назорати остида амалга оширилмоқда”.
Лойиҳанинг амалга оширилиши энергетика соҳасидаги муваффақиятли ва ўзаро манфаатли Ўзбекистон-Россия ҳамкорлигининг ёрқин далили бўлиши алоҳида таъкидланган. Ушбу стратегик лойиҳани амалга оширишни шахсан қўллаб-қувватлагани ва эътибор қаратгани учун Владимир Владимировичга ҳамда доимий қўллаб-қувватлаши ва ҳамкорлиги учун Атом энергияси бўйича халқаро агентлик бош директори жаноб Рафаэль Гроссига миннатдорлик билдирилади.
Биргаликдаги фаолияти, юксак профессионаллиги ва масъулияти учун ўзбекистонлик ва россиялик мутахассисларга алоҳида миннатдорчилик билдирилди.
Ўзбекистонда замонавий интегратсиялашган атом электр станцияси қурилишининг муваффақиятли амалга оширилиши Ўзбекистон-Россия муносабатларини янада мустаҳкамлашга, стратегик шериклик ва иттифоқчиликни ривожлантиришга хизмат қилиши ва мамлакатларимизнинг барқарор ривожланишига хизмат қилишига ишонч билдирилди.
Бўлажак АЭС майдонида Халқаро атом энергияси агентлиги бош директори Рафаэль Гросси, "Росатом" бош директорининг биринчи ўринбосари, "Атомстроекспорт" АЖ президенти Андрей Петров ва "Ўзатом" агентлиги директори Азим Ахмедхаджаев иштирок этди. Ҳисоботдан сўнг улар ишни бошлаш учун икки президентга мурожаат қилишди.
Рафаэль Гросси қуйидагиларни таъкидлади:
"Менга бу фантастик лойиҳа жуда ёқади. Жаноб Президент Шавкат Мирзиёев, ҳурматли Президент Владимир Путин, ушбу воқеани сизлар билан баҳам кўришдан фахрланаман. Иккалангиз ҳам бу лойиҳани мутлақо ноёб хусусиятларга эга лойиҳа сифатида тўғри таърифладингиз, чунки у интегратсиялашган форматдир ва интеграциялашган формат шуни англатадики, у бугунги куннинг энг муҳим ва талаб қилинадиган технологияларидан бирини ўзида мужассам этади. Бу гўзал минтақани тубдан ўзгартиради. Бугун орамизда рақамли иқтисодиёт, маълумотларни қайта ишлаш марказлари ва бошқа кўплаб имкониятларни ривожлантиришга қаратилган ушбу лойиҳага аллақачон қизиқиш билдирган Ўзбекистон ва бошқа мамлакатлардан келган инвесторлар борлигини кўряпман. Биз бу ерда МАГАТЭ сифатида иштирок этаётганимиз, шунингдек, ҳар икки давлат, шунингдек, "Ўзатом" ва "Росатом" ер шарининг исталган бурчагида хавфсизлик ва тарқатмаслик меъёрларига тўлиқ риоя қилган ҳолда амалга ошираётган ҳар бир лойиҳа учун катта масъулиятдан далолат беради. Биз ушбу лойиҳани амалга оширишнинг ҳар бир босқичида қўллаб-қувватлаймиз, бунга амин бўлишингиз мумкин. Бугунги кун узоқ вақт эсда қолади. Бу кунни нишонлаш керак. Мен, албатта, Ўзбекистон ва Россияни ушбу чинакам ижобий ва конструктив ташаббус билан табриклайман. Сиздан жуда миннатдорман. Бу реакторлар ишга тушмагунча сиз билан бирга бўламиз".
Азим Ахмедхаджаев ушбу муҳим тадбирга изоҳ берар экан, шундай деди:
"Бугун биз атом электр станцияси пойдеворига нафақат биринчи бетон тошини қўймоқдамиз. Биз Ўзбекистон Республикасининг порлоқ ва барқарор келажаги пойдеворини қўймоқдамиз. Ушбу интегратсиялашган АЭС мамлакатимизнинг янги технологик босқичи - энергетика мустақиллиги, саноат ўсиши ва экологик хавфсизлик босқичининг рамзи бўлади. Президент Шавкат Миромонович Мирзиёевнинг оқилона раҳбарлиги остида Ўзбекистон ўз суверенитетини мустаҳкамлаб, инновацион ривожланиш учун янги уфқларни очиб, глобал энергетиканинг олдинги марраларига ишонч билан чиқмоқда. Биз нафақат электр станциясини қурмоқдамиз, балки ўзбекистонликларнинг келажак авлодлари учун фаровонлик, технологик етакчилик ва фаровонликнинг янги даврига пойдевор қўймоқдамиз.
Маросимнинг энг рамзий лаҳзаси бўлажак атомчиларга ишониб топширилди. “МТЯУ МИФИ“ Тошкент филиали талабалари Севинч Яркулова ва Дмитрий Ескин тугмани босишди, шундан сўнг майдонга бетон қуйиш бошланди.
Шуни қўшимча қилиш жоизки, биринчи бетоннинг қуйилиши (бошланғич босқичда 133 м3 аралашма, умумий ҳажми 10 минг м3 дан ортиқ) объектга МАГАТЭ халқаро стандартларига мувофиқ қурилаётган атом электр станцияси расмий мақомини беради.
Лойиҳа Ўзбекистон учун йирик энергетика ечимларидан бири ва Россия билан тинч атом соҳасидаги ҳамкорликнинг муҳим босқичи бўлиши керак. Тантанали маросимда АЭС қурилиши нафақат мамлакатнинг, балки бутун Марказий Осиё минтақасининг барқарор энергетик ривожланишига қўшилган ҳисса сифатида қаралиши алоҳида таъкидланди.
"Росатом" директорининг биринчи ўринбосари Андрей Петровнинг таъкидлашича, бир вақтнинг ўзида иккита - ҳам кичик, ҳам катта қувватли энергия блокларининг қурилиши бўлажак станциянинг капитал харажатларни оптималлаштириш ва электр энергиясини ишлаб чиқаришда маневр қилиш қобилиятини оширишда устунлик беради.
Аввалроқ Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси томонидан "Атом электр станцияси қурилиши дирекцияси" давлат муассасасига Россиянинг РИТМ-200Н ядровий қурилмаси билан АЭС энергия блокини қуриш учун лицензия берилган эди.
Экспертиза миллий қонунчилик, МАГАТЭнинг халқаро тавсияларига мувофиқ ҳамда хорижий экспертлар, жумладан, Россия ихтисослаштирилган марказининг етакчи мутахассислари иштирокида ўтказилди. Аввалроқ, 23 март куни ядро қурилмаларини жойлаштириш майдончасидан фойдаланишга рухсат берилган эди.
Қўмита бутун қурилиш давомида лицензиянинг барча шартларига ҳамда ядро ва радиация хавфсизлиги талабларига риоя этилиши устидан доимий давлат назоратини амалга оширади.
Маълумот. Жиззах вилоятидаги станция ўзига хос комбинацияланган тузилишга эга бўлди. Лойиҳа ВВЭР-1000 (3+ авлод) реакторлари асосидаги иккита катта қувватли энергия блокини ва ҳар бири 55 МВт бўлган РИТМ-200Н реакторли иккита энергия блокини бирлаштиради.
Бундай конфигурация нафақат тармоқнинг асосий юкламасини таъминлаш, балки энергия тизимининг энг юқори эҳтиёжларини қоплаш учун қувватларни мослашувчан бошқариш имконини беради.
Лойиҳа қувватига чиққандан сўнг, АЭС йилига тахминан 15,4 миллиард кВт/соат электр энергияси ишлаб чиқаради, бу эса республикадаги умумий электр энергияси истеъмолининг 15 фоиздан ортиғини қоплайди. Имзоланган йўл харитаси энергетика кўрсаткичларидан ташқари, юқори малакали миллий кадрларни тайёрлашдан тортиб, келажакдаги атомчилар шаҳри инфратузилмасини яратишгача бўлган ижтимоий жиҳатларни ҳам қамраб олади. Фориш туманидаги станциянинг қурилиши мустақил Ўзбекистон тарихидаги энг йирик энергетика лойиҳаси бўлиб, объектнинг тахминий хизмат муддати камида 60 йилни ташкил этади.
Эслатиб ўтамизки, аввалроқ Шавкат Мирзиёев ва Владимир Путин Жиззах АЭС қурилишини тўғридан-тўғри Санкт-Петербургдан бошлагани хабар қилинганди.
Изоҳлар мавжуд емас