Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Тошкент вилоятида 1 900 дан ортиқ боланинг заҳарланиши билан боғлиқ иш судга оширилган, Фарғонада эса 2026 йил февраль ойида бир нечта боғчадан ўнлаб болалар шифохонага ётқизилганди. Орадан бир неча ой ўтиб, Фарғонадаги боғчаларда яна оммавий заҳарланиш аломатлари кузатилди. Ҳодисалар такрорланаётган бир шароитда асосий савол очиқ қолмоқда: санитария назорати органлари болалар касалхонага тушишидан олдин нимани текширган ва аниқланган камчиликлар бўйича қандай чора кўрган? Ҳолат юзасидан Batafsil.uz мухбири Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасига сўров юборди.
Боғча ва мактабларда болаларнинг оммавий заҳарланиши фақат овқатдан заҳарланиш ёки муайян етказиб берувчининг хатоси билан чекланмайдиган муаммо. Бундай ҳолатларда озиқ-овқат сифати, уни тайёрлаш ва сақлаш шароитлари, етказиб берувчилар фаолияти ҳамда санитария талабларига риоя этилиши устидан назорат қандай ташкил қилингани ҳам текширилиши керак.
Таҳририятимиз турли вақтларда бир нечта боғчада болаларнинг бир вақтда касалланиши, йирик заҳарланиш иши бўйича суд жараёни ва таълим муассасасида боланинг заҳарли моддадан ҳалок бўлиши ҳақида хабар берган. Бу материаллар назорат тизими натижадорлигига оид саволларни кун тартибига олиб чиқмоқда.
1 900 дан ортиқ бола заҳарланган иш судга оширилди
2025 йил сентябрь ойида Тошкент вилоятидаги боғчаларда болаларнинг оммавий заҳарланиши билан боғлиқ иш бўйича етти киши қўлга олингани хабар қилинганди. Улар орасида сут маҳсулотлари ишлаб чиқарувчи компания ходимлари ва овқат таъминоти билан шуғулланувчи аутсорсинг ташкилотлари вакиллари бор эди.
2026 йил 27 февралда эса Тошкент вилоятида 1 900 дан ортиқ боланинг заҳарланиши билан боғлиқ жиноят иши Бўка туман судига келиб тушгани маълум қилинди. Материалда 11 нафар шахс, жумладан, Shark Milk Product компанияси раҳбарияти ва хизмат кўрсатувчи корхоналар вакиллари хавфсизлик талабларига жавоб бермайдиган маҳсулотлар ишлаб чиқариш ҳамда санитария қоидаларини бузишда айбланаётгани айтилган.
Бу ишдаги асосий савол фақат ким жавобгарликка тортилиши билан чекланмайди. Агар болаларга етказиб берилган озиқ-овқат хавфсизлик талабларига жавоб бермаган бўлса, маҳсулот ишлаб чиқарувчи, етказиб берувчи ва уни болаларга тақдим этиш учун масъул бўлган муассасалар фаолияти қай тартибда назорат қилинган?
Шунингдек, ҳодисадан олдин санитария органлари ушбу корхоналарда текширув ўтказганми, маҳсулотлардан лаборатория намуналари олинганми ва аввалги текширувларда камчиликлар аниқланган бўлса, уларни бартараф этиш талаб қилинганми — бу саволларга жавоб очиқ қолмоқда.
Фарғонадаги боғчаларда ҳам бир нечта бола касалхонага тушди
2026 йил 20–21 февраль кунлари Фарғона шаҳридаги бир нечта давлат боғчаси тарбияланувчиларида иситма, қорин оғриғи, кўнгил айниши, қайт қилиш ва ич кетиши каби аломатлар кузатилган. Дастлабки маълумотларда 62 нафар бола шифохонага ётқизилгани айтилган.
Боғчаларга тайёр овқатлар аутсорсинг асосида Қувасойдаги Garden Catering Trade корхонаси томонидан етказиб берилган. Ҳодисадан кейин мутахассислар боғча ошхоналари ва овқат етказиб берувчи корхонада текширув ўтказиб, лаборатория таҳлили учун озиқ-овқат намуналарини олган. Заҳарланишнинг аниқ сабаблари ўша пайтда ўрганилаётган эди.
Бу ҳолатда ҳам муҳим жиҳат — текширувнинг болалар касалхонага тушганидан кейин бошлангани эмас, ҳодисагача қандай профилактик назорат амалга оширилганидир. Овқат тайёрлаш жараёни, хомашё сифати, сақлаш ҳарорати ва санитария шароитлари мунтазам назорат қилинганми? Агар текширувлар ўтказилган бўлса, уларнинг натижалари қандай бўлган?
Бунга қўшимча равишда, овқат тайёрлаш ва етказиб бериш аутсорсингга берилган муассасаларда масъулият қандай тақсимлангани ҳам очиқланиши керак. Хизматни хусусий корхона кўрсатиши санитария назорати ёки боғча маъмуриятининг болалар хавфсизлиги учун масъулиятини автоматик равишда бекор қилмайди.
Боғчада заҳарли моддадан бола вафот этган
2026 йил август ойи охирида Оҳангарон шаҳридаги 6-сонли давлат боғчасида уч ёшли бола ҳашаротларга қарши воситани истеъмол қилганидан кейин вафот этган. Бу ҳолат юзасидан Жиноят кодексининг 116-моддаси 3-қисми бўйича жиноят иши қўзғатилган. Терговда хавфли модданинг очиқ қолдирилиши ва боланинг ошхонага кириши билан боғлиқ ҳолатлар ўрганилган.
Бу воқеа озиқ-овқатдан оммавий заҳарланиш ҳолатларидан фарқ қилади. Бироқ у мактабгача таълим муассасаларида болаларни хавфли моддалардан ҳимоя қилиш, ошхона ва хизмат хоналарига киришни назорат қилиш ҳамда хавфсизлик қоидаларига риоя этиш масаласини ҳам кун тартибига олиб чиқади.
Бундай ҳолатларда фақат ҳодисадан кейин жиноят иши очилиши эмас, балки хавфли моддаларни сақлаш ва болаларнинг уларга етиб боришининг олдини олиш бўйича талаблар амалда қандай бажарилгани ҳам муҳим.
Санитария назорати ҳодисадан олдин нима қилган?
Келтирилган ҳолатлар бир-биридан жойи, вақти ва эҳтимолий сабаблари билан фарқ қилади. Шунинг учун уларни ягона сабаб ёки бир хил назорат хатоси билан изоҳлашга ҳозирча асос йўқ. Бироқ такрорланаётган ҳодисалар санитария назорати тизими фаолиятини умумий статистика ва текширув ҳужжатлари асосида баҳолаш заруратини кўрсатади.
Энг муҳим маълумотлардан бири — бир йил давомида Ўзбекистонда болаларнинг оммавий заҳарланиши билан боғлиқ нечта ҳолат қайд этилгани. Шунингдек, уларнинг қанчаси санитария назорати органлари олдин текширган муассасаларда содир бўлгани, текширувлар оралиғида қанча вақт ўтгани ва аниқланган камчиликлар бўйича қандай чоралар кўрилгани ҳам маълум бўлиши керак.
Агар бу маълумотлар ягона ҳисобда юритилса, улар назорат қайси муассасаларда ўтказилгани, қандай қоидабузарликлар аниқлангани ва уларнинг қайси бири кейинги ҳодисалар билан боғлиқ бўлганини баҳолаш имконини беради. Агар бундай маълумотлар мавжуд бўлмаса ёки турли идораларда тарқоқ ҳолда сақланса, бунинг ўзи ҳам алоҳида изоҳ талаб қилади.
Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасига расмий сўров юборилди
Масала юзасидан санитария назорати учун масъул идора вакили Отабек Нурматовга мурожаат қилиниб, учта асосий саволга жавоб сўралди:
-
Бир йил давомида болаларнинг оммавий заҳарланиши билан боғлиқ нечта ҳолат қайд этилган ва уларнинг қанчаси санитария назорати ўтказилган муассасаларда содир бўлган?
-
Ҳодисалардан олдин санитария назорати органлари қандай текширувлар ўтказган ва аниқланган камчиликлар бўйича қандай чоралар кўрган?
-
Болалар заҳарланиши такрорланаётган шароитда қўмита назорат тизимидаги эҳтимолий камчиликларни тан оладими ва уларни бартараф этиш учун қандай аниқ чоралар режалаштирилган?
Мурожаатда маълумотларни расмий статистика, текширув натижалари ва кўрилган чораларни тасдиқловчи ҳужжатлар билан тақдим этиш сўралди.
Асосий масала — ҳодисадан кейин ким жазоланганини санаш эмас, болалар касалхонага тушишидан олдин уларнинг хавфсизлигини таъминлаш учун қандай назорат амалга оширилганини аниқлаш. Агар текширувлар ўтказилган бўлса, уларнинг натижалари ва самараси кўрсатилиши керак. Агар камчиликлар аниқланган бўлса, уларни бартараф этиш учун ким ва қандай чора кўргани очиқланиши лозим. Болаларнинг хавфсизлиги ҳақидаги саволга фақат ҳодисадан кейинги тергов ва жазо чоралари билан жавоб бериб бўлмайди.
Ҳозирча таҳририятимиз саволларга жавоб олгани йўқ.
Изоҳлар мавжуд емас