Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. АҚШда 3 ноябрь куни бўлиб ўтган оралиқ сайловлар Дональд Трамп учун жиддий сиёсий зарба билан якунланди. Демократлар Конгресснинг ҳар икки палатасида — Вакиллар палатаси ва Сенатда кўпчиликни қўлга киритди. Аммо сайловнинг энг катта кутилмаган натижаси Техасда қайд этилди: республикачиларнинг ўнлаб йиллар давомидаги таянчи бўлиб келган штатда демократ Жина Инохоса амалдаги губернатор Грег Эбботтни мағлуб этди.
Бу шунчаки губернаторлик лавозимининг қўлдан кетиши эмас. Техасда демократлар 1994 йилдан бери штат миқёсидаги сайловларда бундай ғалабага эришмаган эди. Энг қизиғи, Инохоса сайлов кампаниясини молиявий жиҳатдан анча кучли рақибига қарши олиб борди. Шундай экан, сайловчилар нега республикачилардан юз ўгирди? Бу Трамп сиёсатига нисбатан ишончсизликнинг белгисими ёки Техаснинг ўзидаги муаммолар ҳал қилувчи роль ўйнадими?
Техасда сайловчиларни нима норози қилди?
Техас узоқ вақт давомида республикачиларнинг энг муҳим сиёсий таянчларидан бири бўлиб келди. Штатда консерватив қарашлар, миграцияга нисбатан қатъий сиёсат ва анъанавий қадриятлар республикачи номзодлар учун муҳим устунлик яратган. Грег Эбботт ҳам айнан шу сиёсий муҳитда узоқ йиллар ҳокимиятни сақлаб келди.
Бироқ бу сафар сайловчилар учун партиявий қарашлардан кўра кундалик ҳаётга бевосита таъсир қилаётган муаммолар муҳимроқ бўлиб чиқди.
Биринчи омил — яшаш қийматининг ошиши. Инфляция, уй-жой, озиқ-овқат ва бошқа кундалик харажатларнинг кўпайиши аҳолининг иқтисодий кайфиятига таъсир қилди. Сайловчиларнинг бир қисми Трамп маъмурияти иқтисодий вазиятни яхшилаш ҳақидаги ваъдаларини бажара олмаган, деб ҳисоблай бошлади.
Associated Press маълумотларига кўра, сайловчиларнинг иқтисодиёт ва яшаш харажатлари билан боғлиқ норозилиги демократлар ғалабасида муҳим омиллардан бири бўлган. Трампнинг ўзи ҳам сайлов натижаларини изоҳлар экан, Эрон билан саккиз ой давом этган уруш ва ёқилғи нархининг ошиши республикачиларга салбий таъсир кўрсатганини тан олди.
Иккинчи омил — Эбботтнинг маҳаллий сиёсатига нисбатан норозилик. Инохоса сайлов кампаниясида коррупция, давлат мактаблари ва аҳолининг кундалик муаммоларини асосий мавзуларга айлантирди. У, шунингдек, катта миқдорда энергия сарфлайдиган маълумотлар марказлари қурилишига қарши чиқди. Бу масала сув ва электр ресурслари тақчиллигидан хавотирда бўлган айрим ҳудудлар аҳолиси учун муҳим эди.
Демак, сайловчилар фақат Вашингтондаги сиёсий вазиятга эмас, балки ўз штатидаги бошқарув натижаларига ҳам баҳо берди.
Учинчи омил — Трамп сиёсатига нисбатан умумий норозилик. Оралиқ сайловлар президент учун ўзига хос ишонч референдуми ҳисобланади. Трампнинг миграция сиёсати, тарифлари, Эрон билан уруш ва иқтисодий қарорлари сайловчилар орасида баҳс-мунозараларга сабаб бўлди. Демократлар эса бу норозиликни ўз фойдасига йўналтира олди.
AP хабарларида қайд этилишича, республикачилар 2024 йилда Трампни қўллаб-қувватлаган айрим ҳудудларда ҳам жиддий йўқотишларга учради. Бу сайлов натижаларини фақат демократларнинг фаоллашуви билан тушунтириш етарли эмаслигини кўрсатади.
Демократлар Техасда қандай ғалаба қозонди?
Жина Инохоса сайлов кампаниясида ўзини фақат партиявий қарашлар билан чекланган номзод сифатида эмас, балки иқтисодий ва ижтимоий муаммоларни ҳал қилишни таклиф этаётган сиёсатчи сифатида кўрсатишга уринди.
У коррупцияга қарши кураш, нарх-наво, давлат мактабларини қўллаб-қувватлаш ва аҳолининг турмуш харажатларини камайтириш масалаларига урғу берди. Номзод, шунингдек, штат аҳолисига фавқулодда захира маблағлари ҳисобидан бир марталик 1,5 минг доллар тўлаш таклифини ҳам илгари сурди.
Инохоса учун яна бир муҳим жиҳат — у республикачиларнинг анъанавий устунликка эга бўлган маданий ва ижтимоий баҳсларига тўлиқ берилиб кетмади. У сайловчилар эътиборини уларнинг кундалик ҳаётига бевосита таъсир қиладиган масалаларга қаратди.
AP маълумотларига кўра, Грег Эбботт сайлов кампаниясига Инохосага нисбатан анча кўп маблағ сарфлаган. Шунга қарамай, демократ номзод ғалаба қозонди.
Техасда лотин америкалик аёл сайловчиларнинг фаоллиги ҳам муҳим аҳамият касб этди. Бироқ натижани фақат этник омил билан изоҳлаш тўғри бўлмайди: иқтисодий норозилик, ёшлар овози, маҳаллий муаммолар ва Трамп маъмуриятига муносабат ҳам умумий натижага таъсир кўрсатди.
Бу фақат Техасдаги ўзгариш эмас
Демократларнинг муваффақияти бир штат билан чекланмади. Грузияда собиқ Атланта мэри Кейша Лэнс Боттомс губернатор этиб сайланди. У АҚШ тарихида губернаторликка сайланган илк қора танли аёл бўлди.
Нью-Мексикода Деб Хааланд штат тарихидаги илк тубжой америкалик аёл губернаторга айланди. Флоридада эса республикачи Байрон Дональдс штатнинг илк қора танли губернатори бўлди.
Сенат сайловларида ҳам тарихий натижалар қайд этилди. Мичиганда Абдул Эль-Сайед ғалаба қозониб, АҚШ тарихидаги илк мусулмон сенаторга айланди. Техасда эса демократ Жеймс Таларико Сенатга сайланди. Шу тариқа бир сайловнинг ўзида сиёсий вакиллик нуқтаи назаридан бир нечта тарихий натижа юзага келди.
Reuters таъкидлашича, демократларнинг ғалабаси иқтисодий босим, Эрон билан уруш, тарифлар, миграция сиёсати ва ҳукуматга нисбатан ишончсизлик каби бир нечта омиллар билан боғлиқ. Шу билан бирга, таҳлилчилар бу натижаларни демократлар учун узоқ муддатли кафолат деб баҳоламаслик кераклигини таъкидламоқда.
Трамп энди қандай вазиятда қолди?
Демократлар Конгресснинг икки палатасида ҳам кўпчиликни қўлга киритгач, Трамп президентлигининг қолган икки йили анча мураккаб кечиши мумкин.
Конгрессдаги қўмиталар устидан назорат демократларга ўтади. Бу уларга Трамп маъмурияти фаолиятини текшириш, ҳукумат қарорларини ўрганиш ва расмийларни парламентда ҳисобот беришга чақириш имконини беради. Шунингдек, президентнинг қонунчилик ташаббуслари ва айрим тайинловлари бўйича қаршилик кучайиши мумкин.
Трамп эса президент сифатида ўз ваколатларини сақлаб қолади. Бироқ Конгресс билан келишмасдан бюджет, янги қонунлар ва бошқа муҳим масалаларни ҳал қилиш анча қийинлашади.
Бу натижалар демократлар учун ҳам катта масъулият юклайди. Чунки сайловчилар уларга фақат Трампга қарши овоз бергани учун эмас, балки иқтисодий ва ижтимоий муаммоларга ечим таклиф қилишини кутгани учун ҳам ишонч билдирган бўлиши мумкин. Агар партия бу ишончни оқлай олмаса, бугунги ғалаба кейинги сайловларда устунликни кафолатламайди.
Техасдаги натижа эса алоҳида сигнал берди: ҳатто республикачиларнинг энг мустаҳкам таянчларидан бири ҳам иқтисодий норозилик ва сиёсий ишончсизлик кучайганда ўзгариши мумкин. Демак, АҚШдаги асосий савол энди қайси партия ғолиб бўлганида эмас, балки сайловчиларнинг ишончини ким ва қанча вақт сақлаб қола олишида.
Изоҳлар мавжуд емас