Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Ўзбекистон энергетика соҳасидаги йирик давлат корхоналари ва уларнинг пудратчиларига берилаётган солиқ ҳамда божхона имтиёзлари кескин ортиши кузатилмоқда; хусусан, Uzbekistan GTL заводи учун берилган имтиёзлар ҳажми корхона тўлаётган йиллик солиқ миқдоридан ошиб кетган.
Коррупцияга қарши курашиш агентлигининг очиқ маълумотларига таянган ҳолда иқтисодчи Отабек Бакиров соҳадаги молиявий ҳолатни таҳлил қилди. Унга кўра, "космосдан ҳам кўринадиган" энергогигант сифатида таърифланган Uzbekistan GTL компанияси 2025 йилда 2,8 триллион сўмлик солиқ имтиёзидан фойдаланган. Ваҳоланки, ушбу завод йилига 2 триллион сўм солиқ тўлаши билан бюджет тушумларининг асосий манбаларидан бири сифатида кўрсатиб келинар эди.
Таҳлиллар шуни кўрсатадики, 2024 йилги ҳисоботларда Uzbekistan GTL имтиёз олувчилар рўйхатида умуман мавжуд бўлмаган. Заводнинг бош компанияси ҳисобланган "Ўзбекнефтгаз" эса 1,7 триллион сўм имтиёзни ўзлаштирган бўлиб, бу кўрсаткич ўтган йилгига нисбатан ўнлаб марта кўпдир. Бундай кескин ўсиш ва тўланаётган солиқларнинг қисқариши компанияларнинг молиявий рейтингини яхшилаш ҳамда янги ташқи қарзларни жалб қилиш учун сунъий равишда берилган преференциялар бўлиши мумкинлиги тахмин қилинмоқда.
Ҳозирда энергетика секторидаги корхоналар ва уларнинг ҳамкорларига берилган солиқ имтиёзлари 6,4 триллион сўмдан ортиқ, божхона имтиёзлари эса 4,2 триллион сўмдан зиёд. Пудратчи ташкилотлар ҳам 1,9 триллион сўмлик божхона имтиёзлари олган.
Отабек Бакировнинг фикрича, бу рақамлар шуни англатадики, маҳаллий истеъмолчилар энергетика тизимини таъминлаш учун нафақат қиммат тарифлар ва бюджет субсидиялари, балки давлат бюджетига тушмай қолаётган мисли кўрилмаган имтиёзлар билан ҳам "товон тўламоқда".
Амалдаги Президент фармонига мувофиқ, индивидуал имтиёз ва преференциялар берилган субъектларнинг якуний манфаатдор шахслари (бенефициарлари) ким эканлиги жамоатчиликка очиқланиши лозим. Шу муносабат билан, Антикоррупция агентлигидан нафақат имтиёзлар миқдорини, балки ушбу имтиёзлардан ҳақиқатда кимлар манфаатдор эканлигини кўрсатувчи тўлиқ рўйхатни эълон қилиш сўралмоқда.
Илгарироқ Коррупцияга қарши курашиш агентлиги эълон қилган маълумотларга кўра, 2025-йилда мамлакатда жами 178,1 триллион сўмлик солиқ ва божхона имтиёзларидан фойдаланилган. Имтиёзларнинг асосий қисми юридик шахслар ҳиссасига тўғри келади.
Изоҳлар мавжуд емас