Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Бангладешнинг собиқ бош вазири Шайх Ҳасина мамлакатга қайтиш учун янги паспорт ва шахсини тасдиқловчи ҳужжат сўраб, Деҳлидаги Бангладеш элчихонасига мурожаат қилди. У декабрь ойида ватанига қайтиб, суд олдида таслим бўлиш ниятида эканини билдирган, бироқ ҳукумат уни Ҳиндистондан экстрадиция қилишни талаб қилмоқда.
Инқироз қандай бошланган?
Бангладешдаги сиёсий инқироз 2024 йил июнь ойида давлат хизматидаги иш ўринларининг 30 фоизини 1971 йилги мустақиллик уруши қатнашчилари авлодлари учун ажратиш тизими қайта тикланганидан кейин бошланган.
Бунга қарши талабалар норозилик намойишларини ўтказган. Ҳукуматнинг намойишчиларга куч ишлатиб жавоб қайтариши эса вазиятни янада кескинлаштирган.
Олий суд квота миқдорини қисқартирганига қарамай, намойишлар тўхтамаган. Талабалар энди квота тизимини ўзгартириш билан чекланмай, бош вазир Шайх Ҳасинанинг истеъфосини талаб қила бошлаган. Маълумотларга кўра, 2024 йил 1 июлдан 15 августгача бўлган даврда намойишлар ва уларни бостириш жараёнида 1 400 нафаргача одам ҳалок бўлган.
2024 йил 5 август куни намойишчилар Дакка шаҳри марказига йўл олган. Ҳасина истеъфо бериб, ҳарбий самолётда Ҳиндистонга кетган. Унинг 2009 йилдан бери давом этган бош вазирлик даври якунланган ва мамлакатда Муҳаммад Юнус бошчилигида муваққат ҳукумат шакллантирилган.
Ҳасина нима учун судланмоқда?
Ҳасина Ҳиндистонга кетганидан кейин унга нисбатан бир қатор жиноий ишлар очилган. 2025 йил 17 ноябрь куни Бангладеш Халқаро жиноятлар трибунали уни 2024 йилги намойишларни бостиришдаги роли учун инсониятга қарши жиноятларда айбдор деб топиб, сиртдан ўлим жазосига ҳукм қилган. Собиқ бош вазир эса айбловларни рад этган.
Ҳасинанинг "Авами Лиг" партияси фаолияти ҳам тақиқланганди, кўплаб партиядошлари қамоққа олинганди ёки хорижга кетганди. Бангладеш ҳукумати Ҳиндистондан собиқ бош вазирни экстрадиция қилишни бир неча бор талаб қилганди. Бироқ Деҳли ҳозиргача уни топширмаган.
Ҳасина қайтиш учун қандай қадам ташлади?
9 ноябрь куни Ҳасинанинг Лондондаги адвокатлари Деҳлидаги Бангладеш элчихонасига мурожаат қилиб, унга янги паспорт ва миллий идентификация картаси беришни сўраган. Адвокатлар собиқ бош вазирнинг фуқаролик ҳуқуқларига таяниб, аризани тезкор кўриб чиқишни талаб қилган.
Ҳасина хорижий ОАВга Бангладешга қайтиб, суд олдида таслим бўлишни режалаштираётганини айтган. Унинг ёрдамчилари қайтиш санаси зарур расмий жараёнлар якунланганидан кейин эълон қилинишини билдирган.
Бироқ Бангладеш ҳукумати унинг илтимосини қўллаб-қувватламаган. Ташқи ишлар вазири ўринбосари Ҳумоюн Кобир мамлакат "террорчига паспорт бермаслиги"ни айтиб, Ҳасинани Ҳиндистон билан мавжуд экстрадиция шартномаси асосида қайтариш кераклигини таъкидлаган.
Бу қайтиш нимани ўзгартириши мумкин?
Ҳасинанинг қайтиши Бангладешдаги сиёсий қарама-қаршиликларни янада кучайтириши мумкин. У ҳали ҳам аҳолининг муайян қисми орасида қўллаб-қувватловга эга, бироқ унинг партияси фаолияти тақиқланган.
Собиқ бош вазирнинг қайтиши Бангладеш ва Ҳиндистон муносабатларига ҳам таъсир қилиши мумкин. Ҳиндистоннинг унга бошпана бериши икки давлат алоқаларини кескинлаштирган эди. Ҳозирча Ҳасинанинг декабрь ойида қайтиши аниқ эмас: бу янги ҳужжатлар берилиши, Ҳиндистоннинг позицияси ва экстрадиция масаласига боғлиқ.
Изоҳлар мавжуд емас