"Вақт ўтиши билан бу бегуноҳ одамларнинг ўлимига олиб келади". БМТ Қирғизистонни ўлим жазосини тикламасликка чақирди

Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. БМТ Инсон ҳуқуқлари бўйича Олий комиссари Фолкер Турк қатъий баёнот билан чиқиб, Қирғизистон ҳукуматини ўлим жазосини қайтаришга уринишларни зудлик билан тўхтатишга чақирди. Унинг огоҳлантиришича, бундай қадам нафақат мамлакат мажбуриятларига зид, балки халқаро ҳуқуқнинг жиддий тарзда бузилиши ҳисобланади.

Қирғизистон 1998 йилдаёқ ўлим жазосини қўллашдан воз кечган, 2010 йилда эса Фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқлар тўғрисидаги халқаро пактнинг Иккинчи факультатив протоколини ратификация қилиб, ўлим жазосини тақиқлашни узил-кесил мустаҳкамлаган. Ушбу ҳужжат иштирокчи давлатларга олий жазони тўлиқ ва қайтариб бўлмайдиган тарзда бекор қилиш учун барча чораларни кўриш мажбуриятини юклайди.

Бироқ сентябрь ойи охирида қизнинг зўрланиши ва ўлдирилиши билан боғлиқ шов-шувли иш кенг жамоатчилик эътирозига сабаб бўлди. Фуқароларнинг норозилиги ортидан ҳукумат Конституцияга ўзгартиришлар киритишни таклиф қилди. Ташаббусга кўра, болани зўрлаш, вояга етмаган шахсни ҳам, вояга етган шахсни ҳам зўрлаш ва ўлдириш учун ўлим жазосини қўллашга рухсат бериш режалаштирилган.

Бир вақтнинг ўзида Иккинчи факультатив протоколдан чиқиш таклиф этилади. Масала референдумга қўйилиши, маъқулланган тақдирда эса парламентга кўриб чиқиш учун юборилиши режалаштирилган.

Фолкер Туркнинг таъкидлашича, ҳеч бир одил судлов тизими мутлақ хатосизликни кафолатламайди, шу боис ўлим жазосининг қайтарилиши бегуноҳларнинг давлат қўлида ҳалок бўлишига олиб келиши мумкин.

"Қирғизистон Иккинчи факультатив протоколга қўшилганда, расман ўлим жазосидан бутунлай воз кечиш мажбуриятини олди. Ушбу ҳужжатда ушбу қарорни чиқариш ёки бекор қилиш имконияти кўзда тутилмаган. Яъни мамлакат шунчаки фикрини ўзгартириб, ўлим жазосини қайта жорий этиши мумкин эмас - халқаро ҳуқуқ нуқтаи назаридан бу тақиқланган", - дейилади Турк баёнотида. 

Унинг сўзларига кўра, Қирғизистон узоқ йиллар давомида ўлим жазосини бекор қилиш бўйича ўсиб бораётган глобал консенсуснинг бир қисми бўлиб келган ва ўзи бу йўналишдаги халқаро ташаббусларни қўллаб-қувватлаган. Унинг эслатишича, 170 га яқин давлат аллақачон қатл қилишдан воз кечган ёки қонунчилик ёки амалиётда мораторий жорий этган.

Шу билан бирга, Олий комиссар ташаббуснинг пайдо бўлишига олиб келган жиноятларнинг оғирлигини инкор этмади. Унинг таъкидлашича, адолат тикланиши керак, бироқ ўлим жазоси оғир жиноятларни самарали тўхтатиши ҳақида далиллар йўқ.

Эслатиб ўтамизки, Ўзбекистонда Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутати Дилноза Азизова болаларга нисбатан жинсий зўравонликнинг ҳар қандай шакли учун умрбод озодликдан маҳрум қилиш жазосини белгилаш ташаббуси билан чиққан эди.

Бундай ташаббусга Наманган вилоятида эркак 7 ёшли қариндошини зўрлагани сабаб бўлди. Шу билан бирга, у турли жиноятлар, жумладан, номусга тегиш ва жинсий эҳтиёжни зўрлик ишлатиб ғайритабиий усулда қондириш учун бир неча бор судланган. Жиноят содир этилган вақтда эркак яна бир муддатни ўташи керак бўлган, бироқ у озодликда юрган.