Ўзбекистон, Тошкент - Batafsil.uz. Миробод тумани жиноят ишлари бўйича судида блогер ва тадбиркор Санжар Каримов (Real Sanjik номи билан танилган) иши бўйича учинчи суд мажлиси бўлиб ўтди. Жараён давомида суд илк бор судланувчининг ўзидан бир эпизод юзасидан кўрсатма олди, шунингдек жабрланувчи Шаҳло Олимбоева қизининг — Жамила Олимбоеванинг батафсил тушунтиришлари тингланди. Уларнинг оиласи уй-жойидан айрилган. Мажлис тарафлар ўртасидаги тортишувлар ва адвокатларнинг ўзаро босим ҳақидаги айбловлари билан кечди. Янги далил сифатида судга аудиоёзувлар сақланган флешка тақдим этилди, айблов томонига кўра, ушбу ёзувлар судланувчининг айбини тасдиқлайди.
Аввалги мажлислар ҳақида
Олдинги суд мажлисларида суд айбловнинг икки асосий томони позициялари билан танишган. 10 апрель куни ўтган биринчи мажлисда Шаҳзод Рисматовнинг онаси — Феруза Раҳматуллаева (боғлиқ иш бўйича ўғли 9 йилга озодликдан маҳрум этилган) ушбу жараённи судланувчи томонидан узоқ йиллар давом этган босим натижаси деб атаган. Шу куни можаронинг иқтисодий жиҳатлари ҳам ўрганила бошланган.
13 апрель куни ўтган иккинчи мажлис Олимбоевлар оиласи тарихи га бағишланган. Оила бошлиғи Шаҳло Олимбоева уларнинг уйидан айрилишига олиб келган схемани батафсил тушунтириб берган. Унинг айтишича, 2024 йил август ойида қизи Жамила билан турмуш қурмоқчи бўлган Шаҳзод Рисматов келин томонини молиявий муаммоларини ҳал қилиш учун уйни вақтинча гаровга қўйишга кўндирган. Бироқ нотариусда гаров шартномаси ўрнига Санжар Каримов номига олди-сотди шартномаси расмийлаштирилган.
Иш материалларига кўра, Каримов уйни 150 минг долларга сотиб олган, яна 70 минг доллар эса Рисматов томонидан иккита BMW автомобили гарови эвазига олинган. Барча маблағни Рисматов ўзлаштириб, Дубайга қочиб кетган, кейинчалик уй Каримовнинг жиянига расмийлаштирилган. Ҳимоя томони 240 минг долларни суд депозитига товон сифатида киритишни таклиф қилган бўлса-да, жабрланувчилар бунга рози бўлмаган.
"Мен компенсация эмас, ўз уйимда яшашни хоҳлайман", — деган Шаҳло Олимбоева.
Санжар Каримов эса ўша пайтда тўлиқ чиқиш учун вақт сўраб, кўрсатма беришдан тийилган.
Янги таркиб ва дастлабки тортишувлар
Учинчи мажлис иштирокчилар таркибининг янгиланиши билан бошланди. Эндиликда судланувчини тўрт нафар адвокат ҳимоя қилмоқда, давлат айбловини эса туман прокурори ўринбосари олиб бормоқда. Томонлар суд таркибига эътироз билдирмаган бўлса-да, жараён деярли дарҳол процессуал келишмовчиликларни муҳокама қилиш босқичига ўтди.
Баҳс сўроқ тартибини белгилаш жараёнида юзага келди. Судья дастлаб наркотик моддаларни сақлаш (273-модда) эпизодидан бошлашни таклиф қилди. Бироқ Санжар Каримов кутилмаган баёнот билан чиқиб, ҳозирча фақат 112-модда (ўлдириш билан таҳдид) бўйича кўрсатма беришга тайёрлигини билдирди. Фирибгарлик ва наркотиклар билан боғлиқ эпизодлар юзасидан эса асосий гувоҳлар — нотариус, бухгалтер ҳамда тинтув ўтказган шахслар сўроқ қилинмагунча изоҳ бермаслигини маълум қилди.
"168-модда бўйича ҳозирча гапиришга тайёр эмасман. Аввало, битимни расмийлаштирган нотариус сўроқ қилиниши ва пул масаласига аниқлик киритилиши керак. Наркотиклар бўйича эса моддаларни ким, қачон ва нима мақсадда топганини эшитмоқчиман. Уларнинг гапларидан кейин кўрсатма бераман, шунда менга нисбатан эътирозлар бўлмайди", — дея ўз позициясини изоҳлади судланувчи.
Адвокатлар Каримовни қўллаб-қувватлаб, судланувчининг жараённинг исталган босқичида сўзга чиқиш ҳуқуқи борлигини эслатди. Қисқа муҳокамадан сўнг, аввал "аввало жабрланувчилар, сўнг судланувчи" тартибини белгилаган суд истисно тариқасида Каримовга таҳдид эпизоди бўйича кўрсатма беришга рухсат берди.
Суд залда судланувчининг рафиқаси отасининг иштирокига ҳам алоҳида эътибор қаратди. У судда хусусий шахс сифатида иштирок этаётганини айтди. Раислик қилувчи судья уни тингловчи мақоми кейинчалик гувоҳ сифатида иштирок этиш имкониятини чеклашини огоҳлантирди. Бироқ ҳимоя томони буни аҳамиятсиз деб ҳисоблаб, унинг кўрсатмалари аллақачон иш материалларида мавжудлигини таъкидлади ва у залда қолди.
Каримов илк бор сўзга чиқди
112-модда бўйича кўрсатмаларга ўтар экан, Санжар Каримов Феруза Раҳматуллаевага нисбатан ҳақорат қилганини тан олди. Суд залининг ўзида у жабрланувчидан ўзбек ва рус тилларида бир неча бор узр сўради.
"Ҳурматли раислик қилувчи, ҳурматли прокурор, барчадан яна бир бор Феруза Раҳматуллаевани ҳақорат қилганим учун узр сўрайман. Мен томондан ҳақорат бўлган, чунки мен кучли ғазаб ҳолатида эдим", — деди у.
Ўз версиясини баён қилар экан, Каримов можаро Шаҳзод Рисматов томонидан амалга оширилган молиявий алдов сабаб юзага келганини айтди. Унинг сўзларига кўра, 2024 йил 7 август куни у Олимбоевлар уйини ўз номига расмийлаштириб, унинг учун ҳалол равишда пул тўлаган.
Бироқ вазият шундаки, Рисматов гаровга қўйган икки дона BMW автомобили кейинчалик учинчи шахсларга тегишли экани маълум бўлган. Автомобиллардан бирининг эгаси уни қайтаришни талаб қилиб, ўғирлик бўйича ариза бериш билан таҳдид қилган, иккинчиси эса Рисматов томонидан сотиб юборилган.
Шу пайтда Шаҳло ва Жамила Олимбоевалар Каримовга мурожаат қилиб, Рисматов уларни ҳам алдаганини билдирган. Судланувчининг айтишича, айнан улар унга Раҳматуллаеванинг телефон рақамини бериб, пулни қайтариш масаласини аниқлашни сўраган.
Жанжал телефон орқали суҳбат пайтида юзага келган. Раҳматуллаева пулни фақат ноябрь ойида қайтара олишини айтган. Каримов эса пулсиз ва муаммоли гаровлар билан қолганини тушуниб, бундан норози бўлган.
"У "нима қилсанг, шунга бор" деди. Менда эмоционал тушкунлик юз берди. Менинг мотивим пул эди. Мен ҳар томондан алданаётганимни тушундим. Нафақат катта маблағни бердим, балки қамоққа ҳам тушдим", — дея изоҳ берди у.
Ҳақорат қилганини тан олганига қарамасдан, Каримов ўлдириш билан таҳдид қилгани ҳақидаги айбловларни қатъий рад этди:
"Телефон орқали нима қила оламан? Қандай қилиб телефонда ўлдириш билан таҳдид қилиш мумкин? Келинглар, реалист бўлайлик".
Шунингдек, у Рисматов учун атайлаб адвокат ёллагани ҳақидаги маълумотни ҳам инкор қилди. Унинг таъкидлашича, у фақат Раҳматуллаеванинг илтимосига биноан унга ўз таниш ҳамкасбини тавсия қилган холос. Сўроқ якунида прокурор уй учун тўланган аниқ суммани ойдинлаштиришга уринди, бироқ Каримов бу кўрсатмаларни ишнинг иқтисодий қисми кўриб чиқила бошлангунга қадар қолдириш ҳуқуқидан фойдаланди.
Раҳматуллаеванинг флешкаси
Суд жараёни давомидаёқ Шаҳзод Рисматовнинг онаси Феруза Раҳматуллаева судга флеш-хотира тақдим этди. Унинг айтишича, унда Санжар Каримов билан бўлган телефон суҳбатларининг аудиоёзувлари сақланган. Жабрланувчи томонга кўра, ушбу ёзувлар таҳдидлар ва психологик босим ҳолатларини тасдиқлайди.
Ўз чиқишида у жиддий айбловларни илгари суриб, судланувчи унинг ўғли тақдири билан манипуляция қилгани ва ёрдам бериш ваъдаси эвазига ундан тилхат ёздириб олганини билдирди.
"Кейин таҳдидлар бошланди. Сиз: "Ўғлингиз бизнинг қўлимизда, прокурор Ойбек — менинг укам, Адҳамнинг ошига вазирлар келади, қаерга борманг — ҳеч нарса қила олмайсиз", деб айтгансиз. Бунинг ҳаммаси флешкада бор", — деди Раҳматуллаева судланувчига мурожаат қилиб.
Ҳимоя томони дарҳол ушбу материалларни рад этиш ҳақида илтимоснома киритди. Судланувчининг адвокатлари ёзувларнинг келиб чиқиши шубҳали эканини ва улар тегишли тартибда расмийлаштирилмаганини таъкидлаб, флешка ашёвий далил сифатида қабул қилиниши мумкин эмаслигини билдирди.
Судья эса хулоса чиқаришга шошилмасликка қарор қилди: ёзувлар очиқ суд мажлисида эшитилади ва шундан кейин уларни ишга қўшиш ёки қўшмаслик бўйича қарор қабул қилинади. Раҳматуллаеванинг ўзи эса бу флешка унинг қўлида сақланиб қолган ягона далил эканини, чунки узоқ вақт давомида унга воқеаларни диктофонга ёзишга амалда рухсат берилмаганини айтди.
Жамила Олимбоева кўрсатмалари
Мажлиснинг иккинчи қисми жабрланувчи Шаҳло Олимбоева қизи — Жамила Олимбоевани сўроқ қилишга бағишланди. Айнан унинг бўлажак тўйи сабаб оила улар учун фожиали бўлган битимга рози бўлган.
Жамиланинг айтишича, воқеалар 2023 йилда Шаҳзод Рисматов билан танишувдан бошланган. Расмий совчилик ва 2024 йил ёзида ФҲДЁга ариза топширилгандан сўнг, оила тўйга қизғин тайёргарлик кўра бошлаган. Бироқ август ойида куёв кутилмаганда молиявий муаммолари борлигини, бу муаммолар гўёки бизнес ҳамкорлари сабаб юзага келганини айтган.
Жамиланинг таъкидлашича, 6 август куни Рисматов бўлажак қайнота-қайнонасини ўз таниши Санжар пул беришга тайёр эканига ишонтирган, аммо фақат уйни гаровга қўйиш шарти билан. Қизнинг отаси узоқ иккиланса-да, охир-оқибат бўлажак куёвнинг гапларига ишониб рози бўлган.
7 август куни соат 15:00 да оила Яккасарой тумани нотариусига чақирилган. Шу ерда Жамила биринчи бор Санжар Каримовни кўрган.
"Бизга сув беришди — жуда иссиқ эди. Кейин ҳужжатлар тарқатилди. Мен ўзимникини олганимда, унда "олди-сотди" деб ёзилган эди. Отам онамга қараб: ‘Онаси, бу ерда олди-сотди деб ёзилган", деди. Биз Шаҳзодга қарадик. У: "Қўл қўяверинглар, ҳеч нарса бўлмайди", деди. Ва биз ишониб, яхши ният билан имзо қўйдик", — дея эслайди у.
Гувоҳнинг сўзларига кўра, нотариусдан чиққанларидан сўнг Каримов ва Рисматов икки ҳафтадан кейин шу ерда учрашиб, "ҳаммасини ўз жойига қайтариш"га ваъда беришган. Бироқ кечқурун куёв уй учун атиги 150 минг доллар берилганини, яна 70 минг долларни эса икки дона BMW гарови эвазига олганини айтган.
Жамиланинг кўрсатмаларига кўра, пул нотариусда эмас, балки "Россия" меҳмонхонаси атрофида Иброҳим исмли шахсга берилган. Шу Иброҳим ҳақида Феруза Раҳматуллаева ҳам гапирган. Унинг айтишича, пулни айнан Каримовнинг ўзи ушбу воситачига беришни ташкил қилган ва ҳозир "пулни қайтаришни" талаб қилмоқда. Зарар миқёси катта эканини тасдиқлаш учун ҳимоя томони Раҳматуллаевага тегишли икки уй сотилгани ҳақидаги ҳужжатларни тақдим этган.
Жамиланинг айтишича, бир неча кундан кейин Рисматов алоқани узган ва тез орада унинг хорижга қочиб кетгани маълум бўлган. Жамиланинг онаси ёрдам сўраб мурожаат қилганда, Каримов: "Бу пулни сиз қайтаришингиз керак, чунки ўғлингиз олган", деб жавоб берган.
Кейинчалик оила судланувчи Дубайга бориб, Рисматовнинг онасига тегишли мулкни ўз номига ўтказганини билиб қолган.
Жамила Олимбоева, шунингдек, Яккасарой тумани ИИБ орқали адолатга эришишга бўлган уринишлар узоқ вақт натижа бермаганини, нотариусдаги камера ёзувларини олиш имкони бўлмаганини таъкидлади. Фақат Шаҳзод Рисматов Дубайда ушланиб, экстрадиция қилинганидан кейингина юзма-юз сўроқ ўтказилган.
Унда собиқ куёв аввал Жамилани танимаслигини айтган, аммо кейинчалик унга хабар юбориб: "Кечир, мен алдашга мажбурман. Бу — подстава, мен ўзимни ўйлашим керак", деб ёзган.
"Бу жуда аламли — сен ростни айтсанг, бошқаси кулса ва алдаса. Мен интернетга видео қўйганим туҳмат учун эмас, адолат учун. Мен қарийб 30 ёшдаман, фақат тинч яшаб, оила қурмоқчиман", — дея хулоса қилди Жамила.
Сўнггида у оила тергов жараёнлари давомида 20 миллион сўм тўлашга мажбур бўлганини, аммо амалда уйсиз қолганини ҳам қўшимча қилди.
Қарши сўроқ
Жамила Олимбоевани сўроқ қилиш жараёнида Санжар Каримовнинг адвокатлари воқеаларнинг муқобил версиясини илгари суришга уриниб, асосий эътиборни қочиб кетган куёв ролига қаратди. Ҳимоячилардан бири битим ташаббускори айнан Шаҳзод Рисматов бўлганини таъкидлаб, оилани нотариусга боришга у кўндирганини айтди. Каримов гаровсиз умуман пул бермаган бўлишини тушунганмисизлар, деган саволга Жамила ижобий жавоб берди.
Ҳимоя томони, шунингдек, Рисматовнинг кўрсатмаларига таяниб, гўёки битим расмийлаштирилгандан кейин Жамила ундан отасига BMW автомобили олиб беришни сўраганини айтди.
"Бу ёлғон. Ота-онам жуда ғурурли, улар бундай ишга ҳеч қачон бормайди", — дея қатъий рад этди қиз.
Прокурор 240 минг доллар тақдири ҳақида асосий саволни берганда, Жамила Рисматовнинг сўзларига кўра, барча маблағ гўёки Иброҳим исмли шахсга бизнесни ривожлантириш учун берилганини айтди. Бироқ кейинчалик бунинг ортида ҳеч қандай реал тижорат фаолияти бўлмагани маълум бўлган.
Жабрланувчи томон адвокати битим пайтида иштирок этган шахслар (Ҳасан, Бекзод ва бошқалар) мақомини ҳам аниқлаштирди. Жамила уларнинг барчаси қимматбаҳо автомобиллар ишқибозлари доирасига мансуб эканини айтди. Шу билан бирга, у муҳим жиҳатни таъкидлади: Дубайга бориб, мулкни қайта расмийлаштиришда Каримовга ҳамроҳ бўлганлар айнан судланувчининг одамлари бўлган.
Суд, шунингдек, Жамилага алоқа узилишидан олдин келган "ухладинг" мазмунидаги СМСнинг маъносини тушунтириб беришни сўради. У буни Рисматов томонидан қилинган қўполлик деб баҳолаб, у блоклашдан олдин “ухладинг” (яъни "сен уйни қайтиб ололмайсан" маъносида) деб ёзганини ва шундан сўнг йўқолганини айтди.
Рисматовнинг ўтмишига тўхталар экан, ҳимоя томони келин унинг "Малика"бозоридаги қарзлари ҳақида билганми, деб сўради. Жамила бу ҳақда танишув давридаёқ куёвнинг онасидан эшитганини тасдиқлади, аммо бу эски мажбуриятлар уйнинг йўқотилиши ва йўқолган 240 минг доллар билан боғлиқ ҳозирги ишга алоқаси йўқлигини таъкидлади.
Янги гувоҳлар
Жараён доирасида раислик қилувчи судья томонидан тарафлар — ҳимоя ва айблов томонлари билан биргаликда қолган "оқ доғлар"ни аниқлаштириш учун гувоҳлар рўйхати келишиб олинди.
Тарафлар ташаббуси билан кейинги мажлисга Шаҳзод Рисматовнинг дўсти Бекзод чақирилиши режалаштирилган. Жамиланинг кўрсатмаларига кўра, айнан у асосий фигурантлар ўртасидаги муносабатларга ойдинлик киритиши мумкин бўлган ёзишмалар скриншотларини тақдим этган. Ушбу хабарларда, Рисматовнинг "Дубайга қочиб кетган" даврида, Каримов томонидан гўёки "Агар ёрдам керак бўлса — ёрдам бераман" деган мазмундаги гаплар ёзилган. Шу билан бирга, бошқа бир хабарда: "Бировнинг ҳақига қўл уряпсанми? Пенсионер кўчада қоладику", деган огоҳлантириш ҳам бўлган, унга жавобан, Жамиланинг сўзларига кўра, куёв томони томонидан ҳақоратли сўзлар айтилган.
Шунингдек, Рисматов Дубайда яширинган шахс — Олмоснинг ҳам сўроқ қилиниши режалаштирилган.
Ишдаги энг муҳим босқичлардан бири Яккасарой тумани нотариусининг судда иштирок этиши бўлади. Унинг ёрдамчиси Исроил аввал кўрсатма берган бўлса-да, пулнинг ҳақиқатда топширилган-топширилмагани масаласи очиқ қолмоқда. Тарафлар фикрича, айнан нотариус битим қандай расмийлаштирилгани ва сотувчилар пул олган-олмаганини аниқлаштириб бериши мумкин.
Шунингдек, "Россия" меҳмонхонаси атрофида пул олган деб кўрсатилаётган Иброҳим (Мулонов) ҳам сўроқ қилинади. Суд унга қандай асосда катта маблағ топширилгани ва бу пулларнинг кейинги тақдири қаерга борганини аниқлаши керак бўлади.
Бундан ташқари, "наркотик" эпизоди (273-модда) бўйича ўтказилган тинтувда иштирок этган холислар ҳам сўроқ қилиниши режалаштирилган. Бу орқали ашёвий далиллар топилиши билан боғлиқ барча ҳолатларга ойдинлик киритилади.
Экспертиза ва ОАВ атрофидаги баҳс
Мажлис якунида адвокат Абдураҳимов ёзма илтимосномани эълон қилди. У икки асосий масалани кўтарди.
Биринчи масала оммавий ахборот воситалари фаолиятига тааллуқли бўлиб, ҳимоя томони суддан ОАВни Конституция ва "Оммавий ахборот воситалари тўғрисида"ги қонун талабларига қатъий риоя қилиш ҳақида расман огоҳлантиришни сўради. Унинг таъкидлашича, иш бўйича хулосалар фақат ҳукм чиқарилгандан сўнг эълон қилиниши лозим.
Адвокат шуни ҳам қайд этдики, суднинг аввалги тушунтиришларидан кейин "интернетда сукунат кузатилган", бироқ биринчи мажлисдан сўнг жабрланувчилар кўрсатмалари тезда оммага чиққан.
Жабрланувчи томон адвокати Мухаммадиев бу фикрга қарши чиқиб, жараён очиқ ўтаётганини ва фуқаролар иш жараёнини кузатишга тўлиқ ҳақли эканини билдирди. Натижада судья илтимосноманинг ушбу қисми бўйича чеклов жорий этишни рад қилди — жараён ОАВ учун очиқ қолди.
Иккинчи масала лингвистик ва психологик экспертиза тайинлаш билан боғлиқ бўлди. Ҳимоя томони Каримов ва Раҳматуллаева ўртасидаги суҳбатнинг тўлиқ аудиоязувини ўрганишни талаб қилди. Улар ишда фақат қисман стенограмма мавжудлигини таъкидлашди.
Экспертизанинг асосий мақсади — судланувчининг сўзлари ҳақиқатан ҳам ўлдириш билан таҳдид ҳисобланадими ёки бу фақат эмоционал ҳақорат бўлганини аниқлашдан иборат.
Ҳимоячи, шунингдек, қонунга кўра жабрланувчининг қўзғатувчи ҳаракатлари таъсирида содир этилган ҳуқуқбузарлик енгиллаштирувчи ҳолат эканини қайд этди. Санжар Каримов ҳам илтимосномани қўллаб-қувватлаб, барчаси эмоционал портлаш оқибатида юз бергани ва реал зарар етказиш нияти бўлмаганини билдирди.
20 апрель соат 10:00 даги мажлис кейинги босқич сифатида белгиланди. Унда Раҳматуллаева флешкаси очиқ судда тингланади, шунингдек нотариус, Бекзод, Иброҳим ва тинтувда иштирок этган холисларни сўроқ қилиш давом этади. Каримовнинг 168 ва 273-моддалар бўйича кўрсатмалари эса ҳали тингланмаган — судланувчи асосий гувоҳлар чиқишини кутмоқда.
Изоҳлар мавжуд емас